Mbwa Mdogo (kwa Kilatini na Kiingereza Canis Minor) [1] ni jina la kundinyota ndogo kwenye angakaskazi ya Dunia.
Mbwa Mdogo - Canis Minor lipo angani si mbali na nyota angavu sana ya Shira (Sirius). Linapakana na kundinyota jirani za Mapacha) (pia Jauza, lat. Gemini), Kaa (pia Saratani, lat. Cancer), Shuja (Hydra) na Monukero (Monoceros). Haipakani moja kwa moja na Mbwa Mkubwa (Canis Major).
Mbwa Mdogo (Canis Minor) halikujulikana kwa mabaharia Waswahili kama kundinyota ya pekee[2]. Waarabu waliijua kwa jina la الكلب المتقدّم al-kalb al-mutaqaddim kwa maana “mbwa wa kutangulia” na hapa walitafsiri jina la Kigiriki liliopatikana kwa Ptolemaio aliyetaja nyota kuu kwa jina la Πρκυον prokion kwa maana ileile [3] . Wagiriki waliiona nyota ya Alfa Canis Minoris jinsi ilivyotangulia kuonekana angani kabla ya Shira (Sirius) au “Mbwa Mkubwa”.
Kwa hiyo hata Wagiriki hawakuangalia hapa kundinyota lakini walijali tu nyota yake ya Alfa au Procyon. [4].
Canis Minor - Mbwa Mdogo ni kati ya makundinyota 48 yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia [5] kwa jina la Canis Minor. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'CMi'.[6]
Nyota angavu zaidi ni Alfa Canis Minoris au Procyon [7]. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 0.34 ikiwa umbali wa miakanuru 11.4 kutoka Dunia yetu[8][9].
Jina la (Bayer) |
Namba ya Flamsteed |
Jina (Ukia) |
Mwangaza unaoonekana |
Umbali (miakanuru) |
Aina ya spektra |
---|---|---|---|---|---|
α | 10 | Procyon | 0,40m | 11,4 | F5 IV |
β | 3 | Gomeisa | 2,89m | 150 | B8 V |
γ | 4 | 4,33m | 200 | K3 III | |