Ketusi (Cetus kwa Kilatini na Kiingereza) [1]. ni jina la kundinyota karibu na ikweta ya anga.
Ketusi linaenea kwenye pande zote mbili za ikweta ya anga na iko pia karibu na mstari wa ekliptiki. Kundinyota jirani zake ni Samaki, (zamani Hutu, lat. Pisces), Kondoo (zamani Hamali, lat. Aries) na Nahari (Eridanus au mto wa angani).
Ketusi lilijulikana kwa jina hili kwa miaka mingi kati ya mabaharia Waswahili waliotumia nyota kutafuta njia baharini wakati wa usiku.[2]
Jina la Ketusi linatokana na Kiarabu قیطس qayṭus ambalo ni umbo la jina asilia la Kigiriki Κήτος Ketos (baadaye Cetus kwa tahajia ya Kilatini)..Wagiriki wa Kale walitumia jina hili kwa kutaja samaki kubwa sana pamoja na dubwana walioaminiwa kukaa baharini. Jina hili kwa umbo la Kilatini limeendelea kuwa jina la kisayansi kwa oda ya Cetacea (nyangumi).
Katika mitholojia ya Kigiriki Ketusi alikuwa dubwana aliyetake kumeza Andromeda kutokana na fitina na Poseidon mungu wa bahari. Shujaa Farisi (Perseus) aliingia kati akamwokoa Andromeda. Baadaye wote pamoja na mfalme Kifausi na malkia Cassiopeia waliinuliwa angani kama nyota [3]
Ketusi ni kati ya kundinyota lililotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK kwa jina Kassiopeia. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa kimataifa wa astronomia [4] kwa jina la Cetus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Cet'.[5]
Ketusi ni kundinyota kubwa lakini halina nyota angavu sana. Nyota angavu zaidi ni β Beta Ceti iliyoitwa Chura (lat. Diphda) na mabaharia Waswahili. Ina uangavu unaoonekana wa 2.0 ikiwa umbali wa miakanuru 96 kutoka Dunia.
Omikron Ceti inaitwa pia Mira (“ajabu”) kwa sababu ilikuwa nyota badilifu ya kwanza iliyotambuliwa kuwa vile na wanaastronomia wa Ulaya. [6] [7]
Jina la (Bayer) |
Namba ya Flamsteed |
Jina (Ukia) |
Mwangaza unaoonekana |
Umbali (miakanuru) |
Kundi la spektra |
---|---|---|---|---|---|
ο | 68 | Mira | 2,0m hadi 10,1m | 417 | M7 III |
β | 16 | Chura (Diphda), pia Deneb Kaitos | 2,04m | 96 | K0 III |
α | 92 | Menkar | 2,54m | 220 | M1 IIIa |
η | 31 | 3,46m | 118 | K1 III | |
γ | 86 | Kaffaljidhma | 3,47m | 82 | A2 + G5 |
τ | 52 | 3,49m | 11,9 | G8 V | |
ι | 8 | 3,56m | 290 | K1 III | |
ζ | 55 | Baten_Kaitos | 3,76m | 260 | K0 III |
![]() |
Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Ketusi (kundinyota) kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |