![]() Jan Hrebenda jako więzień w KL Auschwitz | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość |
polska |
Odznaczenia | |
![]() |
Jan Antoni Władysław Hrebenda (ur. 10 czerwca 1896 w Krakowie, zm. 7 sierpnia 1941 w Auschwitz) – doktor praw, sędzia, porucznik Wojska Polskiego.
Jan Antoni Władysław Hrebenda urodził się 10 czerwca 1896 w Krakowie[1][2][3][4][5]. Był synem Władysława i Anny[2] z domu Reiner wzgl. Rajner (zm. 10 marca 1931 w Sanoku jako wdowa w wieku 66 lat i pochowana tamże)[6][7][5][1]. Był bratem Stanisława (1894-1940, także oficer armii austriackiej i Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej)[8].
Podczas I wojny światowej był powołany do służby w C. K. Armii, mianowany w rezerwie piechoty chorążym z dniem 1 lipca 1916[9], a następnie awansowany na stopień podporucznika z dniem 1 stycznia 1917[10]. Był przydzielony do 13 pułku piechoty[11][12]. W jego szeregach działał w polskiej tajnej organizacji niepodległościowej, utrzymującej kontakt organizacyjny z Legionami Polskimi[13]. Przed 1918 został odznaczony srebrnym Medalem Waleczności 2 klasy[12].
Został przyjęty do Wojska Polskiego dekretem Wodza Naczelnego Wojsk Polskich z 1 listopada 1918 w grupie byłych oficerów armii austro-węgierskich i 7 stycznia 1919 przydzielony w stopniu podporucznika do 8 pułku piechoty w Krakowie[14]. Brał udział w walkach o ustalenie granic z lat 1918-1921[4][5]. Został zweryfikowany w stopniu porucznika rezerwy piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[15][16]. W latach 20. był oficerem rezerwowym macierzystego 11 pułku piechoty, w okresie pokoju stacjonującego w garnizonie Tarnowskie Góry[17][18]. Później został przeniesiony do korpusu oficerów taborowych i zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[19]. W 1934 był oficerem rezerwy 10 dywizjonu taborów z Przemyśla i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Rzeszów[20].
Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując stopień doktora praw[5]. W okresie II Rzeczypospolitej pracował jako sędzia grodzki[3][4]: w Krakowie[5], w Rzeszowie[21][5], w Bielsku[22][5] (w tamtejszym Sędzie Grodzkim w 1935 został kierownikiem działu cywilnego[23], był też sędzią śledczym[24]) i w Ciężkowicach do 1939[5]. 28 lutego 1939 został przeniesiony w stan spoczynku[25].
Po wybuchu II wojny światowej 1939 początkowo mieszkał w Krakowie przy ulicy Szpitalnej 20[5]. Po nastaniu okupacji niemieckiej zaangażował się w działalność konspiracyjną[5]. Najprawdopodobniej współpracował w ramach organizowania przerzutów osób przez zieloną granicę na Węgry[5]. W Sanoku zamieszkiwał przy ul. Antoniego Potockiego 12[2]. 1 kwietnia 1940 został aresztowany przez Niemców i od tego czasu był przetrzymywany w więzieniu w Sanoku (w tamtejszej ewidencji wpisany jako Władysław Hrebenda)[2][5]. Przebywał tam do 9 sierpnia 1940[2]. Potem był osadzony na zamku w Rzeszowie oraz w więzieniu w Tarnowie[5]. Stamtąd został wywieziony i 30 sierpnia 1940 został osadzony w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz, otrzymując obozowy numer więźnia 3665[3][4][5]. Otrzymał funkcję pielęgniarza w dziale Häftlings-Krankenbau (HKB) blok 15 (po przemianowaniu blok 20)[5]. Od listopada 1940 działał w ramach konspiracyjnej organizacji obozowej tj. w Związku Organizacji Wojskowej, założonej przez ppor. Witolda Pileckiego[26][4][5]. Opiekował się Pileckim podczas jego choroby[27][28]. W maju 1941 został przeniesiony do bloku 3[5]. 7 sierpnia 1941 poniósł śmierć w Auschwitz na skutek wycieńczenia[29][3][4][5][1].
Od 8 października 1927 jego żoną była Janina Józefa z domu Pytel[30][5] (ur. 1901, córka Adama Pytla)[1], która tuż po wojnie przebywała w Sanoku[31].
W 1962 Jan Hrebenda został upamiętniony wśród innych osób wymienionych na jednej z tablic Mauzoleum Ofiar II Wojny Światowej na obecnym Cmentarzu Centralnym w Sanoku.