Altsasu, Haltzatsu (eu) ![]() | |||||
Localización | |||||
---|---|---|---|---|---|
| |||||
Estado | España | ||||
Comunidade foral | Navarra ![]() | ||||
Capital | Altsasu-Alsasua (en) ![]() ![]() | ||||
Poboación | |||||
Poboación | 7.590 (2023) ![]() | ||||
Lingua oficial | lingua éuscara (zona lingüística) lingua castelá ![]() | ||||
Xeografía | |||||
Parte de | |||||
Superficie | 26,8 km² ![]() | ||||
Altitude | 528 m ![]() | ||||
Comparte fronteira con | |||||
Santo padrón | Ádega de Catania ![]() | ||||
Organización política | |||||
• Alcalde ![]() | Javier Ollo (en) ![]() ![]() | ||||
Identificador descritivo | |||||
Código postal | 31800 ![]() | ||||
Fuso horario | |||||
Código INE | 31010 ![]() | ||||
Sitio web | altsasu.net ![]() |
Altsasu (en éuscaro: Altsasu, en castelán: Alsasua, as dúas denominacións cooficiais) é un municipio de Navarra, no meiriñado de Pamplona, a 50,2 km da capital desta comunidade, Pamplona.
Existe unha lenda recollida por Javier Goicoechea de Urdiain que conta a orixe do nome de Alsasua. Segundo Goicoechea a abundancia nos ríos e arroios do val da Burunda de amieiros fixo que unha pequena aldea do val quedase bautizado co nome de Altsa, que significa o amieiro en lingua vasca. Un ano ese lugar queimouse completamente e das súas cinzas xurdiu unha nova poboación, que veu engadir ao nome de Altsa a palabra sua (o lume ou o incendio en lingua vasca). Ese lugar sería Alsasua, cuxo nome significaría xa que logo o incendio do amieiro (segundo Goicoechea o salgueiro queimado).
Existe certa unanimidade en considerar que o nome do lugar procede da palabra vasca haltza (que significa amieiro). En xeral os filólogos cren que o nome do lugar é un fitónimo que significa simplemente A amieiral e que está formado pola palabra haltza e o sufixo de abundancia -zu.
En textos medievais aparece mencionada como Alssaltssu e Alsassua. Desde antigo o nome sufriu unha evolución fonética que converteu (h) altzazu en altsasu. O nome en castelán non fai máis que engadir un -a final, que ten o valor de artigo en éuscaro e transcribe o fonema ts como s. Tradicionalmente o nome do lugar escribiuse Alsasua, aínda que a poboación vascoparlante a chama Altsasu.[1] Actualmente ambos os nomes son cooficiais.
Situado no noroeste de Navarra, o termo municipal limita ao norte co municipio guipuscoano de Ataun, ao leste con Urdiáin, ao sur coa serra de Urbasa e ao oeste con Olazagutía e os montes de Altzania. Alsasua esta rodeada de montes e outeiros (Aralar, Andía, Urbasa, Aratz, Aizkorri...).
Alsasua atópase situada no val de Sakana. Tanto Pamplona como Vitoria atópanse a media hora de aquí e a unha distancia un pouco maior localízase Donostia. Bilbao e Baiona atópanse a máis dunha hora.
Os medios de transporte tiveron unha grande influencia no desenvolvemento do lugar e, como noutras moitas outras localidades do País Vasco, mudou dun lugar predominantemente agrícola para unha vila industrial. Estes últimos anos incrementaron os servizos. O concello de Alsasua ten unha superficie de 26,8 km² e un censo de 7.153 habitantes.
Urdiáin está situada ao leste, ao oeste Olazagutía e ao norte Idiazábal (Guipúscoa)
No século XX e máis concretamente na década dos cincuenta, Alsasua experimento un importante desenvolvemento industrial. Iso supuxo un gran proceso de inmigración de persoas procedentes de varios puntos do estado, sobre todo de Estremadura. En consecuencia a poboación de Alsasua incrementouse espectacularmente: dos ao redor dos 1000 habitantes de 1850, paso aos 7250 en 1981, estabilizándose a poboación a partir desa data.
1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2014 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
2.095 | 2.140 | 2.514 | 2.578 | 3.135 | 3.204 | 3.585 | 5.818 | 6.753 | 7.276 | 6.925 | 7.162 | 7.612 |
A igrexa en honra A nosa Señora da Asunción, as ermidas de san Xoán Bautista, a Virxe de Erkuden, a de san Pedro compartida co veciño concello de Urdiain onde segundo reza a cabeceira en devandita ermida foi supostamente coroado o primeiro rei de Navarra e a ermida en honra do Santo Cristo de Otadia ao cabo o patrón de Alsasua.
O monumento megalítico de Balankaleku, os de Munaan I e II, e o de Saratxakotegi.
A gastronomía de Altsasu é en grao sumo variada, á parte de ter produtos da zona, ao estar demográficamente ben situada, temos ao alcance de mánoa produtos como o peixe do cantábrico. Os produtos típicos da zona, son txistorras, queixo, morcilla, carne de tenreira, carne de cabalo entre outros. As confrarías da zona son moi importantes e tanta é a competitividade que cada ano fan mellor a txistorras e morcillas. En feiras do pobo, á parte de ver moito gañado, podes atopar todas as cousas típicas da zona, non só de Altsasu senón tamén cousas de Euskal Herria e Nafarroa. Para deleitarse dos produtos, vale con "ir de potes" polos bares do pobo e comer uns pintxos e uns vasos de viño para saborear a gastronomía da zona.
O mundo da pelota está moi arraigado. Existen tamén varios equipos de fútbol sala e fútbol 11 desde para os máis pequenos ata Rexionais. Organízase anualmente a liguiña de fútbol sala dos bares, no que equipos de toda Sakana poden inscribirse.
Ultimamente o baloncesto volveu a cobrar forza, sobre todo cos máis txikis. Recentemente construíuse un ximnasio e piscina xunto ao frontón no terreo da escola Zelandi.
O Club Ciclista Burunda ten máis de 25 anos de antigüidade, e deu paso a grandes ciclistas como Jorge Azanza, natural de Alsasua e actual ciclista de Euskaltel-Euskadi.
As festas patronais celébranse en honra da Exaltación da Santa Cruz. Comezan a véspera, 13 de setembro ás 12 do mediodía co lanzamento do foguete e con este a explosión festiva que durará durante 5 días coas súas correspondentes noites.
Con todo, o patrón de Alsasua é o día 29 de xuño, San Pedro, no que se realiza unha romaría na ermida do mesmo nome.
Tamén o 23 de xuño celébrase o San Xoán onde os veciños de Alsasua fan as súas fogueiras e préndenas despois de que boten os tres foguetes e o cura do pobo despois de terminar de dar a respectiva misa na ermida da vila, prenden lume á fogueira que fan eles.
En febreiro tamén é tradición celebrar Santa Agueda.
![]() |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Altsasu ![]() |