Alcelaphus buselaphus Alcélafo busélafo / Alcélafo común | |||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() Alcélafo común no Ngorongoro, Tanzania | |||||||||||||||||||||||||
Estado de conservación | |||||||||||||||||||||||||
![]() Pouco preocupante | |||||||||||||||||||||||||
Clasificación científica | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Nome binomial | |||||||||||||||||||||||||
Alcelaphus buselaphus (Pallas, 1766) | |||||||||||||||||||||||||
Subespecies | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Sinonimia | |||||||||||||||||||||||||
|
Alcelaphus buselaphus, coñecido vulgarmente como alcálafo busélafo ou alcélafo común, é unha especie de mamífero artiodáctilo ruminante da familia dos bóvidos, subfamilia dos alcelafinos e tribo dos alcelafininos, polo que é un parente próximo dos damaliscos, os ñus e o antílope de Hunter.
É un antílope de tamaño grande que antigamente habitaba nas chairas de todo o continente africano,[1] encontrándose desde Marrocos até o nordeste de Tanzania e, ao sur das selvas do Congo, desde o sur de Angola até Suráfrica. Porén o home reduciu a súa área de dispersión de forma drástica, mediante a caza, a destrución do seu hábitat e pola competencia co gando doméstico polos pastos.
Hai evidencias que fan supoñer que o alcélafo foi domesticado polos antigos exipcios e utilizado como animal para sacrificios.[2][3]
A especie foi descrita por primeira vez en 1766 polo médico, zoólogo e botánico alemán Peter Simon Pallas na súa obra Miscellanea zoologica, quibus novæ imprimis atque obscuræ animalum species describuntur et observationibus iconibusque illustrantur, publicada na Haia, baixo o nome de Antilope buselaphus.[4]
O nome específico, buselaphus, está formado pola unión das voces do grego antigo βοῦς boûs, 'boi', 'touro', e ἔλαφος élaphos, 'cervo'.[5]
Antilope buselaphus foi reclasificada dentro do xénero Alcelaphus, que creara en 1816 o naturalista francés Henri Marie Ducrotay de Blainville, na súa obra Prodrome d'une nouvelle distribution systématique du règne animal, publicada no Bulletin de la Société Philomatique de Paris, Vol. 8.
Moitos taxons incluíronse entre os sintipos de Antilope buselaphus Pallas, 1766 ao longo do tempo, polo que era necesaria a designación dun lectotipo. Até seis especies foron recoñecidas por autores antigos (Alcelaphus buselaphus, A. cokii, A. lelwel, A. major, A. swaynei, A. tora) foron asignadas a Alcelaphus buselaphus, pero, posteriormente, comprobáronse hibridacións entre algunhas delas (Ruxton & Schwarz, 1929).
Alcelaphus caama foi incluída máis tarde (Ellerman et al., 1953: 202), e tamén foi incluída A. lichtensteinii (Haltenorth, 1963: 102; Kingdon, 1997: 429) (aínda que algúns non a admiten).
As especies poden repartirse en dúas "divisións":
Segundo Mammal Species of the World (MSW), de Wilson & Reeder, o xénero Alcelaphus comprende na actualidade estas tres especies viventes:[7]
Sendo as subespecies admitidas dentro da especie:[4]
Esta clasificación é a admitida pola maioría das bases de datos de taxonomía.
Porén, segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN), o xénero sería monoespecifico:[8]
Segundo a UICN, nesta única especie distínguense as seguintes oito subespecies:[8]
A subespecie A. buselaphus buselaphus, o búbalo do norte de África, está hoxe extinguida.[8]
As principais características do alcélafo son:[9]
A especie vive en paraxes abertas e con matogueiras claras, particularmente en paisaxes onduladas; ás veces, en sabanas arboradas, pero nunca en bosques densos ou nos bordos subarbustivos do Sáhara.[9]
Antigamente o alcélafo habitaba en todas as chairas de case todo o continente africano,[1] encontrándose desde Marrocos até o nordeste de Tanzania e, ao sur da selva do Congo, dese o sur de Angola até Suráfrica. Porén, o home reduciu a súa área de dispersión de forma drástica, mediante a caza, a destrución do seu hábitat e debido á competencia co gando doméstico polos pastos. Hoxe en día vive só en partes de Botswana, Namibia, Etiopía, República Centroafricana, Sudán do Sur, Tanzania, Kenya e os sur de Angola.
Tolera ben as zonas de pasteiros altos e tamén encóntrase en zonas arbustivas en maior medida que outros alcélafos.[3]
Os alcélafos busélafos son animais sociais que habitualmente forman grupos de 4 a 15 individuos, ás veces até 30. Excepcionalmente poden congregasrse até 350 cabezas, e antigamente téñese rexistrado mandas de milleiros de animais. Na África Oriental asócianse a miúdo con cebras e ñus, como o fan outros antílopes, para detectaren mellor aos depredadore. Os machos vellos adoitan levar unha vida solitaria; os machos novos poden formar grupos só de machos solteiros. Cada grupo normal está formado por un macho dominante, as femias e as súas crías. A estrutura do grupo é a mesma durante todo o ano. O macho defende o seu territorio colocándose a miúdo nun lugar máis elevado para vixiar ao seu grupo e detectar a aproximación dalgún inimigo potencial.
Nalgunhas zonas os grupos despräzanse a grandes distancias segundo as estacións, pero alí onde a herba é adecuada e hai abundancia de auga, son os máis sedentarios de todos os grandes antílopes.[9]
Os alcélafos son de hábitos diúrnos e ocupan a mañá e o atardecer pastando. Prefieren as herbas secas e ralas, e a súa dieta é escasa en auga. Aliméntanse practicamente en forma exclusiva de herba.[3] Unha gran porcentaxe da súa alimentación durante a tempada húmida (outubro a maio) é herba, a cal nunca representa menos do 80 % da súa dieta.[10]
O alcéfalo busélafo é excepcionalmente tolerante ao alimento de baixa calidade, o cal probabelmente se debe ás características da súa mastigación. Polo tanto durante a tempada seca, cando se ve limitada a dispoñibilidade de pastos suculentos, pode alimentarse dos pastos máis secos.[11]
Alcanzan a madurez sexual aos 12 meses, pero alcanzan o seu peso máximo á idade de 4 anos. O período de xestación dura de 214 a 242 días.[12] A femia pare unha única cría, unha vez por ano.[2]
En 1999 East estimou a poboación total de Alcelaphuis buselaphus nuns 362.000 animais (incluída a de A. b. lichtensteinii = Alcelaphus lichtensteinii). Porén, este total está claramente influído polo número de A. b. caama (Alcelaphus caama) que viven en Suráfrica, que East estimou nuns 130.000 individuos (co 40 % en terreos privados e o 25 % en áreas protexidas).[13]
En contraste, menos de 600 Alacelaphis busalaphis swaynei sobreviven en Etiopía, coa inmensa maioría da poboación no Santuario de Senkelle e no P. N. Mazie.[14]
As estimaciónes do tamaño das poboacións das subespecies restantes son: 36.000 Alcelaphus buselaphus major (máis do 95 % en áreas protexidas e nos seus arredores); 70.000 Alcelaphus buselaphus lelwel (cerca do 40 % en áreas protexidas); 3.500 Alcelaphus buselaphus cokii en Kenya (o 6 % en áreas protexidas e a maoría en granxas); 82.000 A. b. lichtensteinii e 42.000 A. b. cokii (ao redor do 70 % en áreas protexidas). O número de sobreviventes de A b. tora descoñécese, pero é probabel que sexa tan só duns centos de individuos.[8]
A. b. lelwel pode que sufrira un descenso importante desde os anos oitenta, cando o seu número total se estimaba que era de máis de 285.000, principalmente na República Centroafricana e no Sudán do Sur.[13] Recentes estudos realizados na estación seca estiman en 1.070 e 115 animais no P. N. do Sur e no P. N. Boma, respectivamente.[15] O último dato representa unha diminución significativa dos máis de 50.000 individuos estimados na tempada seca en 1980 por Fryxell.[8]
Tendo en conta estes datos, e tamén o feito de que a UICN considera, como quedou dito máis arriba, a Alcelaphus buselaphus como a única especie do xénero, esta institución considera o seu status como LC (pouco preocupante).[8]
![]() |
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Alcelaphus buselaphus |
![]() |
Wikispecies posúe unha páxina sobre: Alcelaphus buselaphus |