Is éard is Gaeltacht ann ná ceantar ina n-aithnítear an Ghaeilge mar theanga an phobail ann, go stairiúil ar a laghad. B'é ba bhrí leis an bhfocal sin Gaeltacht fadó ná Gaelachas, ach ó thosaigh an Ghaeilge ag dul as úsáid in áiteanna in Éirinn, tháinig an téarma "Gaeltacht" nó "ceantair Ghaeltachta" chun cinn ar na háiteanna sa tír ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt i gcónaí mar theanga thraidisiúnta a théann go nádúrtha ó ghlúin go glúin.
Is léir, áfach, gurb iomaí áit sa Ghaeltacht oifigiúil ina bhfuil an Béarla in uachtar anois, mar shampla Cloch na Rón, an Achréidh agus Maigh Cuilinn i gContae na Gaillimhe, nó Ailt an Chorráin agus Gleann Bharr i gContae Dhún na nGall, Acaill, Béal an Mhuirthead agus an tSraith i gContae Mhaigh Eo chomh maith leis an gcuid is mó d'Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí.
Úsáidtear canúintí éagsúla ó Ghaeltacht go Gaeltacht. Tugtar Gaidhealtachd nó Gaeltacht na hAlban ar na ceantair in Albain ina labhraítear Gaeilge na hAlban (nó Gàidhlig).
Dar le hÚdarás na Gaeltachta, is é 95,503[1] daonra na Gaeltachta. Tá thart ar 14,000 do na daoine sin ina gcónaí i mbruachbhailtí na Gaillimhe, áfach.
Cuirtear an cheist go minic ar cheart imeall na nGaeltachtaí a athrú[2].
Contae | Ainm | Daonra | Céatadán a Labhairt Gaeilge |
---|---|---|---|
Contae Dhún na nGall | Alt na Péiste | 188 | 55% |
Anagaire | 2235 | 55% | |
Árainn Mhór | 529 | 62% | |
Cró Beithe | 161 | 53% | |
An Clochán | 514 | 41% | |
Cnoc Fola | 1326 | 83% | |
Dún Lúiche | 695 | 76% | |
An Fál Carrach | 2168 | 44% | |
Baile na Finne | 316 | 57% | |
Gort an Choirce | 1599 | 81% | |
An Ghrafaidh | 209 | 52% | |
Na Gleannta | 1496 | 44% | |
Gaoth Dobhair | 2651 | 77% | |
Teileann | 726 | 41% | |
Contae Mhaigh Eo | Eachléim | 921 | 46% |
Ceathrú Thaidhg | 375 | 67% | |
Fionnaithe | 248 | 44% | |
Contae na Gaillimhe | Oileáin Árann | 1247 | 81% |
Bothúna | 963 | 74% | |
Camus | 375 | 90% | |
Carna | 798 | 81% | |
An Cheathrú Rua | 2294 | 83% | |
Corr na Móna | 573 | 45% | |
Na Forbacha | 1239 | 43% | |
Doire Iorrais | 313 | 76% | |
Gleann Trasna | 122 | 61% | |
Indreabhán | 1362 | 83% | |
Cill Chiaráin | 619 | 87% | |
Leitir Móir | 875 | 88% | |
Leitir Mealláin | 1288 | 89% | |
Ros an Mhíl | 1304 | 84% | |
Ros Muc | 557 | 87% | |
An Spidéal | 1357 | 66% | |
Contae Chiarraí | Baile an Fheirtéaraigh | 455 | 77% |
Baile na nGall | 508 | 75% | |
Cé Bhréanainn | 168 | 48% | |
Cinn Aird | 318 | 45% | |
An Clochán | 273 | 46% | |
Dún Chaoin | 159 | 72% | |
An Fheothanach | 462 | 78% | |
Márthain | 276 | 67% | |
An Mhin Aird | 387 | 53% | |
Ceann Trá | 413 | 56% | |
Contae Chorcaí | Béal Átha an Ghaorthaidh | 542 | 46% |
Baile Bhuirne | 816 | 42% | |
Oileán Chléire | 127 | 48% | |
Cúil Aodha | 420 | 53% | |
Contae Phort Láirge | An Rinn | 1176 | 51% |
Contae na Mí | Ráth Cairn | 401 | 56% |
Tugtar Gaeltachtaí Neamhoifigiúla ar cheantair nach cuid den Ghaeltacht go hoifigiúil iad, cé go bhfuil an teanga á labhairt iontu go forleathan. Tá brú ar an rialtas stádas oifigiúil a thabhairt dóibh.
Nua-Ghaeltacht an t-ainm a thugtar ar an smaoineamh Gaeltachtaí nua a thógáil i mBÁC[3] agus i gcathracha eile sa tír d'fhonn an dteanga a athbheochan. Cé nach luaitear é sna huimhreacha thuas, tá Gaeltacht nua i Béal Feirste.
Is í an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta atá freagrach as polasaí an rialtais i leith na Gaeltachta, i gcomhar le heagraíochtaí amhail Údarás na Gaeltachta. Cuireann Raidió na Gaeltachta de chuid RTÉ agus TG4 seirbhísí ar fáil do mhuintir na Gaeltachta agus do chainteoirí Gaeilge go forleathan.
Eagraítear cúrsaí Gaeilge gach bliain sna ceantair Ghaeltachta le linn an tsamhraidh. Tumoideachas Gaeilge atá i gceist, ina gcaitheann daltaí scoile roinnt sheachtainí ag foghlaim na teanga trí chúrsaí Ghaeilge agus gníomhaíochtaí eile trí mheán na Gaeilge - cluichí Gaelacha, céilithe agus ceol traidisiúnta.
Is minic go bhfanann an dalta le clann áitiúil sa Ghaeltacht le linn an chúrsa, agus teagasc á fháil acu ó bhean an tí.
![]() | Is síol é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid. Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh. |