- Iste articlo tracta sobre a letra C. Se veiga Luengache de programación C ta o luengache de programación.
A C (ce) ye a tercera letra de l'alfabeto aragonés y segunda consonant, provenient de l'alfabeto latino.
O suyo orichen grafico se troba en os simbolos fenicios ta representar un arma que se chitaba. En o latín se fació mas redonda y s'esferenció d'a G.
En aragonés stándard[1] representa a oclusiva velar xorda /k/ de l'AFI en os siguients casos:
- Debant d'as vocals a, o y u: casa (['kasa]), cosa ([/'kɔsa/]), cullara ([/ku'ʎaɾa/]).
- Debant d'as consonants r y l, d'o digrafo palatal ll, y en posición final de silaba: cruz ([kɾuθ]), bataclán ([bata'klan]), cllau ([kʎaw]), aracnido ([a'ɾakniðo])
Se recomienda escribir-la tamién en voces en que la consonant final puede presentar, seguntes los dialectos, las realizacions [k] u [Ø]: cloc ([klok]), poc ([pok]), clac ([klak]), cluc ([kluk]), rusac ([řu'sak]), cuc ([kuk]), bistec ([bis'tek]), tampoc/tapoc ([tam'pok]/[ta'pok]).
Ye o fonema d'a fricativa dental xorda /θ/ debant de e u i: cera (['θeɾa]), cirecera (['θiɾeθeɾa]). Son excepción a ista regla:
- Voces que s'escriben con las secuencias <ze>, <zi> en l'ambito internacional: azimut, enzima, kamikaze, zen, zeugma, zeta, zelota, zigurat.
- Derivaus de toponimos u antroponimos que las contienen: azerín, elzevir, neozelandés, zeppelín, zimbabwés, alzhéimer.
Como en atros idiomas vecins, i hai palabras en as que as secuencias <ce> y <ci> se puede escribir tanto con <z> como con <c>: azimo/acimo, zedilla/cedilla, eczema/eccema, zenit/cenit, zebra/cebra, zero/cero, zigoto/cigoto, zinc/cinc, zirconio/circonio.
En aragonés altorribagorzano (benasqués) representa o fonema d'a fricativa alveolar xorda /s/ cuan ye debant de e (cera /'seɾa/), i (cirecera /'siɾeseɾa/).
Tamién fa parti d'o digrafo ch.
En a grafía de Uesca a letra "C" nomás representa a oclusiva velar xorda debant de "a", "o" e "u"; ya que o fonema d'a fricativa dental xorda se representa siempre con "Z"
- Bioquimica: en mayuscla, ye o simbolo d'a citosina y d'a cisteína.
- Economía: ye l'abreviadura de "centimo". Dos C significan "cuenta corrient".
- Educación: en os países anglosaxons, representa l'aprobato en as calificacions escolars.
- Fisica:
- en minuscla ye o simbolo d'a velocidat d'a luz, una d'as constants absolutas.
- en mayuscla ye o simbolo d'o coulomb en o Sistema internacional.
- Informatica: o luengache C ye un luengache de programación.
- Lingüistica: en gramatica designa por un regular un complemento sintactico. En bels manuscritos latinos ye una abreviadura de "cum".
- Matematicas: en o sistema de numeración romano, equivale a o numero 100; con una ringla dencima equivale a cient mil. A mas ye l'abreviadura d'o prefixo "centi-" en as unidaz de mesura.
- Musica: en a notación chermanica, representa a nota do.
- Quimica: en mayuscla, ye o simbolo d'o carbonio. Ye tamién o nombre d'una vitamina (vitamina C)
- Simbolos: con un º debant indica os graus Celsius de temperatura. Si en ye aintro d'un cerclo (©), significa "copyright", ye decir, propiedat intelectual rechistrata.
Se veigan as imáchens de Commons sobre C.
- ↑ (an) Ortografía de l'aragonés. AAL