YO‘NALTIRISH Mutlaq monarxiyaMutloqmonarxiya[1] (absolyutizm) — monarxiyaning oʻziga xos tarzda hukmronlik qiladigan shakli. Bunday monarxiya sharoitida qirol yoki malika hokimiyati odatda konstitutsiya bilan chegaralanadi (zamonaviy davrdan boshlab). Biroq, mutlaq monarxiya davlatlarda qirol yoki malika hech qanday chegaralanmagan va mutlaq hokimiyatga ega boʻlishgan va baʼzi mamlakatlarda bu tuzum hozir ham saqlanib qolmoqda.[2].
Monarxik davatlar xaritasi (Mutloq (qizil), Konstitutsiyaviy (yashil) and aralash(sariq))
Usmonli imperiyasidaSulton davlat ustidan mutlaq hokimiyatga ega edi va oʻz xalqi tomonidan „Buyuk podshoh“ maʼnosini anglatuvchi padishah hisoblangan. Koʻpgina sultonlar oʻzlarining unvonlarida aks ettirilgan samoviy nomlar orqali mutlaq hokimiyatga ega edilar, masalan, „Yerdagi Xudoning soyasi“. Shuningdek, Qadimgi Mesopotamiyada, Ossuriya, Bobil va Shumerning koʻplab hukmdorlari ham mutlaq monarxlar boʻlgan.
Xitoy imperiyasi koʻplab imperatorlar Osmon farzandlari nomi ostida mutlaq hokimiyatga ega edilar. Kolumbgacha boʻlgan Amerikada Inklar Imperiyasini quyosh ilohi va xalqlar ustidan mutlaq hukmdor xudo Intining oʻgʻli deb taʼriflanadigan hujkronlar boshqargan. Joseon sulolasi va qisqa muddatli Imperiya davridagi Koreya ham mutlaq monarxiya edi, garchi Shimoliy Koreyadagi Kim sulolasi hozirda ham amalda monarxiya hisoblanadi.[9]
Butanda davlat boshqaruvi 2003-yilda Tshogduga rejalashtirilgan parlament saylovlari va 2008-yilda Milliy Assambleya saylovlaridan keyin mutlaq monarxiyadan konstitutsiyaviy monarxiyaga oʻtdi.
Nepalda konstitutsiyaviy boshqaruv va Nepal fuqarolar urushi, maochilar qoʻzgʻoloni va 2001-yildagi Nepal qirollik qirgʻini bilan bogʻliq toʻgʻridan-toʻgʻri boshqaruv oʻrtasida bir qancha oʻzgarishlar sababli Nepal monarxiyasi 2008-yil 28-mayda bekor qilingan[13].
Tongada qirol 2010-yilgacha Qonunchilik Assambleyasini mutloq nazorat qilgan.
Monarxlashuv
Lixtenshteyn monarx hokimiyatini kengaytirish tomon yurdi: Lixtenshteyn shahzodasiga 2003-yilda Lixtenshteyn Konstitutsiyasiga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha referendumdan soʻng kengaytirilgan vakolatlar berildi, bu esa BBCning shahzodani „yana mutlaq monarx“ deb taʼriflashiga sabab boʻldi[14].
↑Tartter, Jean R. „Government and politics“,. Morocco, a country study, Area Handbook Nelson: . Foreign Area Studies: The American University, 1986 — 246–247 bet. OCLC12749718. „By 1985 the legislature appeared to have become more firmly established and recognized as a body in which notables representing authentic forces in the political spectrum could address national issues and problems. But it had not gained real autonomy or a direct role in the shaping of government policies." [...] "In spite of its formally defined role in the lawmaking and budgetary processes, the parliament had not established itself as an independent branch of government, owing to the restrictions on its constitutional authority and the dominating influence of the king. The fact that the king has been able to govern for long periods by zahir after dissolving the legislative body has further underscored the marginality of the chamber.“
Anderson, Perri. Absolyutistik davlatning nasl-nasabi. London: Verso, 1974.
Beloff, Maks. Absolutizm davri 1660-yildan 1815-yilgacha (1961)
Blum, Jerom va boshqalar. Yevropa dunyosi (1970-yil 1-jild) 267-466-betlar
——. IX asrdan XIX asrgacha Rossiyada lord va dehqon. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1951-yil.
Kimmel, Maykl S. Absolutizm va uning noroziliklari: XVII asrdagi Fransiya va Angliyada davlat va jamiyat. Nyu-Brunsvik, NJ: Tranzaksiya kitoblari, 1988-yil.
Mettam, Rojer. Lui XIV davridagi Fransiyadagi hokimiyat va fraksiya. Nyu-York: Blackwell Publishers, 1988-yil.
Miller, Jon (tahrir.). XVII asr Evropada absolyutizm. Nyu-York: Palgrave Makmillan, 1990-yil.
Uilson, Piter X. Markaziy Evropada absolyutizm. Nyu-York: Routledge, 2000-yil.
Zmohra, Xilay. Evropada monarxiya, aristokratiya va davlat — 1300-1800. Nyu-York: Routledge, 2001-yil