Wypalenie zawodowe, syndrom wypalenia zawodowego, burnout syndrom – występujący pod wpływem długotrwałego i źle zarządzanego stresu[1] stan, w którym pracownik czuje się chronicznie przemęczony i niezadowolony z pracy, staje się zdystansowany i coraz mniej angażuje się w pracę[2].
Występuje najczęściej w zawodach wymagających intensywnych kontaktów z ludźmi, a kontakty te są warunkiem sukcesu i rozwoju zawodowego, np. nauczycieli, policjantów, lekarzy, pielęgniarek, pracowników społecznych i innych[3].
W klasyfikacji chorób ICD-11 wypalenie zawodowe nie jest uznawane przez WHO za chorobę, ale za syndrom będący odpowiedzią na przewlekły stres zawodowy[4][5].
Składniki syndromu
Według Christiny Maslach istnieją 3 składniki zawodowego wypalania się:
- emocjonalne wyczerpanie – uczucie pustki i odpływu sił wywołane nadmiernymi wymaganiami psychologicznymi i emocjonalnymi, jakie stawiała przed pracownikiem praca;
- depersonalizacja – poczucie bezduszności, bezosobowości, cyniczne patrzenie na ludzi, którymi dana osoba się opiekuje;
- obniżenie oceny własnych dokonań – poczucie braku sukcesów i osobistych kompetencji[6]
Konkurencyjnym ujęciem wypalenia jest podejście dwuczynnikowe, które wyróżnia[7]:
- Zdystansowanie się wobec pracy - postawa wycofującą wobec klientów, współpracowników, treści pracy i całego kontekstu związanego z pracą
- Wyczerpanie - rezultat utrzymującego się, chronicznego napięcia spowodowanego fizycznymi, emocjonalnymi i poznawczymi wymaganiami pracy
Narzędzia do mierzenia wypalenia zawodowego
Obecnie w Polsce stosowane są dwa główne narzędzia do pomiaru wypalenia zawodowego.
- MBI - Maslach Burnout Inventory - kwestionariusz Christiny Maslach[8]
- LBQ - Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego - kwestionariusz autorstwa Massimo Santinello[9]
- OLBI - Oldenburski Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego[7]
- BAT-PL - Metoda oceny wypalenia zawodowego[10]
- Ocena wypalenia jednym pytaniem[5]