Los cianurs son los compausats de l'anion CN-, format d'un atòm de carboni ligat per un ligam triple a un atòm d'azòt. L'ion CN- es la basa conjugada de l'acid cianidric.
Las sals d'aqueste ion son fòrça toxicas, tot coma l'acid que lor es associat: l'acid cianidric. Dins lo lengatge corrent, lo tèrme de cianur designa pus sovent lo cianur de potassi (KCN).
Los ferrocianurs (o exacianoferrats II) Fe(CN)64 -, al contrari, son gaireben inofensius. Los ferrocianurs de sòdi, de potassi e de calci, son d'additius alimentaris (antiaglomerants) respectivament referenciats E 535, E 536 e E 538. Lo ferrocianur de potassi es tanben autorizat en enologia per la clarificacion dels vins blancs o rosats presentant un excès de fèrre o de coire.
Los ferricianurs (o exacianoferrats III) Fe(CN)63- presentan tanben una febla toxicitat, son utilizats en fotografia, coma un agent aflaquissent pels tiratges argentics blanc e negre e coma principi actiu pel cianotipe e la canografia.
Los cianurs pòdon èsser produchs per de bactèris, de mosiduras e d'algas e son contenguts dins fòrça aliments e plantas. Dins las plantas, los cianurs son normalament ligats a de moleculas de sucre jos la forma de glicosids cianogèns e son utilizats per de plantas coma defensa contra los erbivòrs. Las racinas del maniòc o encara las granas de lin contenent de glucosids cianogèns e, sovent, los cal tractar abans la consomacion (en general per bolh perlongada).
Los nuclèus de drupas, coma aquestes de las cerièras o dels albricòts, contenon sovent de cianurs o de glicosids cianogèns. Los granas de poma tanben ne contenon. Las amètlas amaras que se'n fa l'òli d'amètla contenon tanben un glicosid cianogèn, l'amigdalina.
L'ingestion de 50 amètlas amaras pòt causar la mòrt d'un èsser uman, per intoxicacion al cianur[1]. Fòrça enzims idrogenasis contenon de ligands cianurats sus lors sites actius.
Los lepidoptèrs de la famiha de las Zygaenidae rajan un liquid cianurat quand son atacats.
Segon l'Agéncia canadiana d'inspeccion dels aliments[2], lo glicosid cianogèn contengut dins los clòscs dels fruchs ven toxic quand se transforma en acid cianidric dins lo còrs. La dòsi letala de cianur se situa entre 0,5 e 3 mg per quilograma de massa corporala.
A partir d'amoniac e de metan, d'autres idrocarburs o de monoxid de carbòni, veire cianur d'idrogèn.
Tanben avèm un produch del cianur de sòdi per reaccion entre l'amidur de sòdi e lo carbòni.
Los nitrils son sovent produchs per oxidacion d'idrocarburs amb d'ammoniac (ex.: acrlonitril) o per desidratacion d'amids.
Lo cianur es un anion qu'es sovent encontrat en quimia.
Lo cianur es considerat coma lo ligand mai poderós per fòrça de metal de transicion. La granda afinitat dels metals pel cianur se pòt atribuir a sa carga negativa e sa capacitat a dintrar dons un ligam pi.
Qualques complèxes:
Lo pigment blau escur blau de Prússia, utilizat coma tintura, es un complèxe cianurat del fèrre. Es el qu'es actiu dins l'emulsion cianotipe e la cianografia. Lo blau de Prússia pòt produire de cianur d'idrogèn per accion dels acids.
Fòrça nucleofil, lo cianur es aisidament introduch dins de moleculas per desplaçament de l’alogèn correspondent. Los cianurs organics, en general, son nomenats nitrils. Atal, CH3CN pòt se nomenar cianur de metil mas, normalament, se parla d'acetonitril.
En quimia organica, lo cianur s'utiliza per aumentar la longor de las cadenas organicas al mèsme temps que l'introduccion d'autras foncions:
Un metòde alternatiu per introduire lo cianur es l'idrocianatacion ont lo cianur d'idrogèn reagís amb un alcèn. Un catalisor metallic es necessari.
Un fenomèn pòt se produire se la transmutacion de la cianura (substéncias iperproteicas del cianur) e del dicianur es catalizada mutualament e molecularament entre las doas substéncias.
Lo cianur se fixa suls atòms de fèrre contenguts dins l'emoglobina e la citocròma oxidasi (ion Fe2+/Fe 3+). Aquesta darrièra es responsabla del transpòrt e de l'utilizacion del dioxigèn dins la cadena respiratòria mitocondriala. Cal signalar que, se la fixacion del cianur sus l'emoglobina desplaça la corba de saturacion de l'emoglobina cap a l'esquèrra e diminuís d'aqueste fach l'extraccion de dioxigèn pels teissuts, aqueste mecanisme es modèst dins la mòrt per intoxicacion al cianur.
Es plan de crénher jos forma de cianur d'idrogèn, compausat volatil e fòrça toxic. Aqueste gas se forma per exemple quand los cianurs son acidificats (en solucion o pels sucs gastrics après ingestion). Es utilizable per sas proprietats anoxiantas coma arma quimica.
L'intoxicacion amb lo cianur se pòt produire simplament quand l'ingestion d'unas plantas (maniòc…) e lo clòsc d'unes fruchs. Aquestes contenon una molecula de cianogèn, l'amigdalina, descompausada dins l'intestin en glucòsa, aldeïd e cianur, jos l'efièch de las betaglucosidasas. L'amètla amara possedissent una betaglucosidasa activada a l'aire, libèra d'efluvis de cianur d'idrogèn e de benzaldeïd, aqueste darrièr larga l'odor d'amètla amara correntament atribuida al quite cianur.
La combustion d'unes polimèrs (poliuretans, vinil, lana) larga de cianur d'idrogèn e pòt provocar d'intoxicacions, per exemple dins de cases de « fuòcs de lièchs » ont las victimas morisson d'intoxicacion abans d'èsser brutladas[3]. L'utilizacion dels sals de cianur en metallurgia tanben aumenta lo risc d'intoxicacion.
Los ions cianurs ja ligats als ions ferroses (ferrocianurs) o ferrics (ferricianurs) van pas normalament se ligar al fèrrz de l'emoglobina e de citocròmas. Tanben aquestes ligats al cobalt per exemple dins la vitamina B12.
Los ions cianurs pòdon èsser oxidats per l'oxogèn en cianats fòrça mens toxics e que pòdon s'idrolisar en bioxid de carbòni e amoniac. Lo sofre oxida los cianurs en tiocianats mens toxics.
Lo grop cianur se liga a un grop alquil o arquil. Dins lo cas dels nitrils coma l'acetonitril o lo poliacrilonitril, lo grop cianur es pro ligat per pas mai atacar lo fèrre qu'i a pas de grops que donan d'electrons per compensar la partença del cianur.
Pasmens dins las cianoidrinas l'oxigèn de la foncion alcòl perd aisidament son proton acid e lo parelh d'electrons atal liberat pòt venir lo ligam pi del grop carbonil (CO). L'anion cianur partís alara amb lo parelh d'electrons que lo ligava al carbòni del carbonil.
Es necessari de reagir lèu e, en cas d'arrèst respiratòri, de far respirar d'oxigèn e pas cap de practicar lo boca a boca qu'i a un risc d'intoxicacion a l'expiracion.
L'accion dels antidòts del cianur es basada suls mecanismes seguent:
Cianur de sòdi:
Cianur de potassi: