Nattfiol | |||
Systematikk | |||
Rike: | Planteriket | ||
Klasse: | Einfrøblada | ||
Orden: | Aspargesordenen | ||
Familie: | Orkidéfamilien | ||
Slekt: | Platanthera | ||
Art: | P. bifolia | ||
Underartar | |||
| |||
Vitskapleg namn | |||
Platanthera bifolia
(Linné) Rich.
| |||
Økologi | |||
Habitat: | skog, eng | ||
Utbreiing: | Eurasia |
Nattfiol (Platanthera bifolia) er ei plante i nattfiolslekta Platanthera i orkidéfamilien (marihandfamilien).[1]
Nattfiol kan bli kring 40 centimeter høg, og har kvite blomar med lang spore i eit glisent aks. Han er oftast litt mindre og spinklare enn grov nattfiol. Hos nattfiol ligg dei to støvbærarane tett ved sidan av kvarandre inne i blomen, medan dei hos grov nattfiol spriker som ein oppned «V». Blomane duftar søtleg, mest om natta, noko som heng sama med at dei blir bestøva av nattaktive tussmørkesvermarar (Sphingidae).
I Noreg har nattfiol desse to underartane:[2]
I Plants of the World Online er skognattfiol ikkje rekna som ein eigen underart, men som eit synonym for heinattfiol.[3]
Nattfiol veks gjerne i ulike typar slåtte- og beitemark, vegkantar, lyngheier og (beita) skog. Arten lever i det meste av landet, med to tyngdepunkt sør på Austlandet og i Midt-Noreg.[4] I Norsk raudliste for artar (2021) er arten vurdert som livskraftig (LC).[5]
Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn nattviol),[6] i Danmark (NT, dansk namn bakke-gøgelilje)[7] og i Finland (LC, finsk namn valkolehdokki).[8]
Nattfiol (engelsk namn lesser butterfly orchid) veks spreidde stader på Dei britiske øyane, og er verna gjennom den britiske Handlingsplan for biodiversitet.[9] I den britiske raudlista har arten status som sårbar (VU).[10] Lokalt er han sterkt truga (EN) i England[11] og sårbar (VU) i Skottland,[12] men livskraftig (LC) i Wales.[13] I Irland har han status som livskraftig (LC).[14]
I Estland (estisk namn kahelehine käokeel) er nattfiol vanleg over heile landet og er rekna som livskraftig (LC).[15] I Latvia (latvisk namn smaržīgā naktsvijole)[16] er arten temmeleg vanleg over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista.[17] I Litauen (litauisk namn dvilapė blandis) veks arten over heile landet og er rekna som livskraftig.[18][19]
I Benelux veks arten (nederlandsk namn welriekende nachtorchis, fransk namn platanthère à deux feuilles) spreidd i Nederland, men er i sterk tilbakegang, særleg i sør. I Belgia er han svært sjeldan og i tilbakegang i Flandern, litt vanlegare i Vallonia.[20][21] I den nederlandske raudlista er arten rekna som sterkt truga (EN, bedreigd).[22] I Belgia er han rekna som sterkt truga både i Flandern (EN, bedreigd) og i Vallonia (EN, en danger).[23][24] I Luxembourg er han rekna som sårbar (VU).[25]
Det er gjort funn av hybridar mellom nattfiol og grov nattfiol (Platanthera bifolia × chlorantha eller Platanthera ×hybrida)[26] i Vestfold, utan at det er klarlagd kva for ein underart av nattfiol som er involvert. Hybriden er truleg oversett.[27] Hybridar både med heinattfiol (Platanthera bifolia ssp. bifolia × chlorantha)[28] og med skognattfiol (Platanthera bifolia ssp. latiflora × chlorantha)[29] er registrerte fleire stader i det sørlege Sverige. I Finland er berre skognattfiol representert, så der er det denne hybriden som finst på Åland og heilt i sørvest på fastlandet.[30] I Danmark er båe underartane representerte i hybridane.[31] På Dei britiske øyane er hybriden kjend frå spreidde lokalitetar, men det er ikkje skild mellom underartane.[32] Hybriden er òg registrert i Estland,[33] i Litauen[34] og i Nederland[35] utan at det er skild mellom underartane.
I Sverige er nattfiol (som i dette tilfellet då helst er skognattfiol) rapportert å kunne danne ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med brudespore (Gymnadenia conopsea × Platanthera bifolia), men funnet er ikkje verifisert.[36]