Haakon Five | |||
![]() | |||
Fødd | 27. september 1880 Kvam kommune | ||
---|---|---|---|
Død | 15. januar 1944 (63 år) | ||
Statsborgar av | Noreg | ||
Parti | Venstre | ||
Yrke | politikar, bonde, handelsskulekandidat, agronom, embetsmann | ||
Utdanna ved | Noregs miljø- og biovitskaplege universitet Eidgenössische Technische Hochschule Zürich Universitetet i Oslo | ||
Barn | Tore Five | ||
Alle verv |
|
Haakon Martin Henriksson Five (27. september 1880–15. januar 1944) var ein norsk gardbrukar, politikar og embetsmann, fødd og død i Kvam i Nord-Trøndelag. Han var landbruksminister i fire periodar, provianteringsminister 1919–20, samt stortingsrepresentant for Venstre 1922–30 og 1934–36. Frå 1927 var han fylkesmann i Nord-Trøndelag til han døydde i 1944. Five, som var nestformann i Venstre frå 1927, var den leiande landbrukspolitikaren i Venstre gjennom det meste av mellomkrigstida. Han «arbeidde serleg med spørsmålet om statshjelp til nydyrking, småbrukaropplæring, kornmonopolet og kornforsyninga».[1]
Etter eksamen ved Noregs Landsbrukshøgskule i 1905, var Five lærar ved Sem landbruksskole i ni år fram til 1914. Frå 1910 til -17 leia dei undersøkingane Selskapet for Norges Vels gjorde av drifta i landbruket. Gjennom desse undersøkingane og ei rad med avhandlingar la han både det praktiske og teoretiske grunnlaget for Norges landbruksøkonomiske institutt. Under fyrste verdskrigen var han fungerande rasjoneringsdirektør 1917–19. I februar 1919 tok Five over som provianteringsminister i Gunnar Knudsens andre regjering, frå desember same året også landbruksminister til regjeringa vart felt i juni 1920.
I juni 1921 kom Five tilbake som sjef i Landbruksdepartementet då Otto Blehr danna ei ny Venstre-regjering. Då regjeringa gjekk av i mars 1923, var Five stortingsrepresentant for heimfylket Nord-Trøndelag til han i juli 1924 for tredje gong vart landbruksminister, då i ei regjering leia av Johan Ludwig Mowinckel. Etter knapt 20 månader i statsråd gjekk vegen tilbake til Stortinget då Høgre danna ny regjering i mars 1926. Året etter vald til nestformann i Venstre.
Frå 11. november 1927 var Five fylkesmann i Nord-Trøndelag til han vart avsett av okkupasjonmakta under andre verdskrigen. Fylkeskommunen var nedsylta i gjeld, og måtte i 1931 gå gjennom ein prosess der gjelda vart kraftig nedskriven. I mars 1933 kalla statsminister Mowinckel atter Five til å styre Landbruksdepartementet. I stortingsmelding nr 18 for 1933 la Five «fram eit stort program for framhjelp av jordbruket, langsamt, men over ein brei front».[2] Programmet møtte stor motstand frå Bondepartiet, som kravde tiltak som omgåande ville vere effektive.
Five tok i 1917 over farsgarden Østre Five i Kvam, der han døydde 63 år gammal.