Dactylorhiza majalis ssp. majalis | |||
Systematikk | |||
Rike: | Planteriket | ||
Klasse: | Einfrøblada | ||
Orden: | Aspargesordenen | ||
Familie: | Orkidéfamilien | ||
Slekt: | Dactylorhiza | ||
Art: | D. majalis | ||
Vitskapleg namn | |||
Dactylorhiza majalis ssp. majalis
(Rchb.) P.F.Hunt & Summerh.
| |||
Økologi | |||
Habitat: | kalkrik eng | ||
Utbreiing: | Europa |
Dactylorhiza majalis ssp. majalis er ei plante i marihandslekta Dactylorhiza i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.[1] Tidlegare vart denne underarten, som ikkje veks i Noreg, kalla kongsmarihand i Artsdatabanken, men dette namnet er no teke i bruk for arten Dactylorhiza majalis.
D. majalis ssp. majalis er nominatunderarten i kongsmarihand-gruppa D. majalis.[2] Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantene engmarihand (D. incarnata) og skogmarihand (D. maculata ssp. fuchsii), kopla med dobling av kromosomtalet.[3]
I Litauen er dei ulike underartane i majalis-gruppa rekna som eigne artar, slik at han der heiter D. majalis.[4] Det same gjeld i Benelux.
Underartar av kongsmarihand i Noreg er smalmarihand (ssp. sphagnicola), lappmarihand (ssp. lapponica) og purpurmarihand (ssp. purpurella).
D. majalis ssp. majalis blir rekna som nær truga (NT) i Sverige[5] og livskraftig i Danmark (LC).[6] Det svenske namnet er majnycklar og det danske namnet er mai-gøgeurt.
I Litauen (litauisk namn plačialapė gegūnė) er han i sterk nedgang og finst berre heilt søraust i landet. Han er rekna som sterkt truga (EN).[4][7]
I Benelux veks arten (nederlandsk namn brede orchis, fransk namn orchis à larges feuilles) spreidd over det meste av Nederland. I Flandern i Belgia er han sjeldan, men i Vallonia er han noko vanlegare.[8][9] I den nederlandske raudlista er arten rekna som sårbar (VU, kwetsbaar),[10] I Belgia er rekna som sårbar (VU, vulnérable) i Flandern og nær truga (NT, espèce quasi menacée) i Vallonia.[11][12] I Luxembourg er han rekna som sårbar (VU).[13]
Det er registrert hybridar med grasmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×aschersoniana nothossp. aschersoniana),[14] i Sverige,[15] i Danmark,[16] i Litauen[4] og i Nederland.[17] I Sverige er det òg registrert hybridar med voksmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×aschersoniana nothossp. templinensis).[18][19]
Hybridar med skogmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×braunii nothossp. braunii)[20] er registrert i Sverige[21] og i Danmark,[16] og med eitt gammalt funn i Nederland.[22] Hybridar med flekkmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. maculata × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×senayi nothossp. senayi)[23] er likeeins funne både i Sverige,[24] Danmark[16] og Nederland (der kalla Dactylorhiza maculata × majalis).[25]
Hybridar med stormarihand (Dactylorhiza majalis ssp. majalis × majalis ssp. praetermissa eller Dactylorhiza majalis nothossp. godferyana, alternativt Dactylorhiza ×godferyana) er registrert i Nederland.[26][27] Dette er då truleg den same som òg er funnen i Danmark (der med namnet Dactylorhiza majalis ssp. integrata var. integrata × Dactylorhiza majalis ssp. majalis).[28]
I Nederland var det kring 1920 gjort nokre funn av ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med narrmarihand (Anacamptis morio × Dactylorhiza majalis ssp. majalis eller ×Dactylocamptis boudieri).[29][30]