Kokosolie, ook wel kokosvet of klapperolie genoemd, is een tropische plantaardige olie die wordt verkregen door persen of extractie van kopra, het gedroogde witte vruchtvlees van de kokosnoot. Ongeharde en ongeraffineerde (vierge) kokosolie heeft een smelttraject van rond de 24–26 °C en is daarom in een gematigd klimaat meestal gestold, en dus een vet. In tropische gebieden heeft het meestal een vloeibare consistentie, een olie. Geraffineerde en geharde kokosolie heeft een smelttraject van 30 tot 37 °C.
Kokosolie bevat van alle plantaardige oliën veruit de meeste verzadigde vetzuren. Deze vetzuren hebben een middellange keten, zoals laurinezuur, myristinezuur en palmitinezuur. Laurinezuur doet van alle verzadigde vetten het cholesterolgehalte het meest stijgen. De veronderstelde risico's aangaande hart- en vaatziekten die dit met zich meebrengen hebben ertoe geleid dat onder andere de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie), de FDA (Food and Drug Administration) en het Nederlands Voedingscentrum de consumptie van kokosolie afraden.[1] De afgelopen decennia is er echter twijfel gerezen over het feit dat verzadigd vet een gevaar oplevert voor de gezondheid door verhoging van cholesterol. Waarschijnlijker is, dat er veel meer factoren een rol spelen in dit proces en dat de bewering "verzadigd vet is slecht" een onterechte oversimplificatie is.[2]
Bovendien beweren sommige voedingsdeskundigen en gebruikers van kokosolie dat laurinezuur antibacteriële en vetafdrijvende eigenschappen heeft. Tot op heden is er echter geen wetenschappelijk onderzoek dat deze claims ondersteunt en zijn er slechts persoonlijke, individuele getuigenissen die de beweringen staven.[3]
Voedingskundig gezien valt kokosolie onder de groep verzadigde vetproducten; het bestaat voor 86% uit verzadigde vetzuren. Ongeveer 68% van het verzadigd vet in kokosolie bestaat uit middellangeketen vetzuren (MKZV; ook wel bekend onder hun Engelse afkortingen MCT (Medium Chain Triglycerides) of MCFA (Medium Chain Fatty Acids)). Het overgrote deel hiervan (circa 45-50%) is laurinezuur; dit vetzuur wordt in de darm omgezet in monolaurine. Daarnaast bevat het relatief grote hoeveelheden myristinezuur en palmitinezuur en 7% caprinezuur. De meeste andere plantaardige oliën en vetten bestaan uit langeketenvetzuren. Van alle plantaardige oliën heeft alleen palmpitolie een vergelijkbaar vetzuurprofiel.
Vetzuursamenstelling van kokosolie | |||
---|---|---|---|
Vetzuur |
Aantal koolstofatomen en aantal dubbele bindingen |
Soort vetzuur |
Percentage in kokosolie |
Caprinezuur | 10:0 | Verzadigd vetzuur | 6-7 % |
Laurinezuur | 12:0 | Verzadigd vetzuur | 49 % |
Myristinezuur | 14:0 | Verzadigd vetzuur | 17,5 % |
Palmitinezuur | 16:0 | Verzadigd vetzuur | 9,0 % |
Stearinezuur | 18:0 | Verzadigd vetzuur | 3,0 % |
Oliezuur | 18:1 (ω-9) | Enkelvoudig onverzadigd vetzuur | 5,0 % |
Linolzuur | 18:2 (ω-6) | Meervoudig onverzadigd vetzuur | 1,8 % |
Middellangeketenvetzuren worden gemakkelijk door de darmen geabsorbeerd. Eenmaal in het bloed gaan ze rechtstreeks naar de lever en worden daar net zo snel in energie omgezet als suikers. Net als alle overtollige energie worden overtollige MCT's omgezet in vet. Deze middellangeketen vetzuren worden iets gemakkelijker omgezet in onmiddellijk bruikbare energie dan andere vetten, vandaar de iets sterkere invloed op het cholesterolgehalte.
Ondanks vele claims van individuele voedingsdeskundigen en getuigenissen van degenen die het regelmatig gebruiken, zijn er geen officiële bewijzen uit onderzoek dat kokosolie gezond is. De Europese Voedselveiligheidsorganisatie (EFSA) heeft geen van de gezondheidsclaims over kokosolie goedgekeurd. Het product wordt in de keuken vooral gebruikt om te bakken, braden of frituren. De olie heeft een hoog rookpunt. Dit hogere rookpunt heeft in de praktijk geen invloed, omdat olie en vet in de keuken nooit tot boven het rookpunt worden verhit. Door de aanwezigheid van veel verzadigde vetzuren is de gevoeligheid voor oxidatie (ranzig worden) minder dan bij onverzadigde vetten. Daardoor gaat kokosolie langer mee dan de gevoeligere meervoudig onverzadigde vetzuren die in de meeste frituuroliën zitten.
Een aantal belangrijke toepassingen zijn onder meer:
Topproducenten van kokosolie 2018[4] | |
---|---|
Land | Productie (ton) |
![]() |
1.341.000 |
![]() |
880.000 |
![]() |
320.400 |
![]() |
167.101 |
![]() |
131.000 |
![]() |
62.699 |
![]() |
55.200 |
![]() |
39.700 |
![]() |
30.200 |
![]() |
28.700 |
![]() |
26.700 |
![]() |
18.000 |
![]() |
14.719 |
![]() |
13.256 |
![]() |
13.200 |
![]() |
11.886 |