Fanfictie (in het Engels fanfiction of fanfic) is een fictie-genre geschreven door fans van een film, boek, televisieserie of een ander type media. De schrijvers ‘lenen’ de personages om hun eigen verhalen mee te maken zonder winstoogmerk. De verhalen worden niet officieel gepubliceerd, maar informeel (meestal op het internet) beschikbaar gemaakt voor geïnteresseerden. De meeste fanfictie wordt in het Engels geschreven.
Het principe dat schrijvers personages uit een reeds eerder verschenen werk gebruiken voor hun eigen verhalen is al vrij oud. Reeds in de 17e eeuw verschenen bijvoorbeeld enkele verhalen die een vervolg waren op Don Quichot, maar die niet waren geschreven door Cervantes. Ook andere beroemde verhalen kregen vaak vervolgen geschreven door andere schrijvers. Hoewel deze verhalen niet geclassificeerd worden als fanfictie, worden ze vaak wel gezien als de voorlopers ervan.
Het begrip fanfictie stamt uit 1967. Toen publiceerde een Star Trek fanblad genaamd Spockanalia voor het eerst verhalen die niet van de hand van de Star Trekmakers zelf waren, maar waar de personages uit de televisieserie wel een rol in speelden. De term werd bedacht om deze verhalen, geschreven door derden, te onderscheiden van de verhalen van de officiële producers en scriptschrijvers. Na deze Star Trekverhalen kwamen er al snel meer verhalen die gebaseerd waren op bekende series. Deze werden ook in tijdschriften gepubliceerd. Hoewel het genre tegenwoordig hoofdzakelijk op internet wordt beoefend, worden in de verschillende online-gemeenschappen nog steeds de tradities en conventies uit de tijd van de fanmagazines gehanteerd.
Met de komst van internet is fanfictie een wijdverbreid verschijnsel geworden dat zich uitstrekt van televisieseries als X-Files en Star Trek, films als Star Wars, boeken als Lord of the Rings (J.R.R. Tolkien) en Harry Potter (J. K. Rowling) tot computerspellen als Final Fantasy en Tomb Raider. Maar ook over echte mensen, zoals acteurs en YouTubers, worden fanficties geschreven. Dit staat bekend als RPF (Real Person Fiction). De verschillende 'fandoms' hebben eigen archieven waarin duizenden verhalen zijn opgeslagen en gecategoriseerd. Ook worden er prijsuitreikingen georganiseerd voor de beste verhalen van het jaar.
De Doujin Manga's zijn niet door bekende Mangaka's gemaakt maar door tekenaars die beïnvloed zijn door Manga, Anime en computerspellen. Ze zijn niet alleen in Japan aanwezig, maar worden overal ter wereld uitgegeven, ook in Nederland. Voorbeelden zijn: Naruto, Digimon, Bleach en Pokémon.
Belangrijke redenen voor mensen om fanfictie te schrijven is het plezier van het schrijven, het uiting geven aan hun waardering voor een bepaalde serie, film, et cetera en de mogelijkheid die het voor hen schept om hun favoriete personages in situaties te brengen die ze, als het aan de officiële schrijvers/producenten ligt, waarschijnlijk anders nooit zullen meemaken. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat in veel fanfictie de relatie tussen twee geleende personages centraal staat. Deze relatie is veelvuldig seksueel van aard en de beschrijvingen lopen uiteen van romantisch tot onverhuld pornografisch.
Een andere motief voor het schrijven van fanfictie is bijvoorbeeld als de schrijver het niet eens is met de weg die het officiële werk is ingeslagen. De fanfictieverhalen worden dan vaak gekenmerkt door voorbeelden van hoe het verhaal volgens de fanfictieschrijver verder had moeten gaan.
Fanfictie wordt ook vaak aangegrepen door fans om gaten in het originele werk, zoals onopgeloste situaties en onafgeronde verhaallijnen, alsnog tot een (weliswaar zelfbedacht) einde te brengen. Vooral cliffhangers zijn vaak stof voor fanfictie.
Er bestaan verschillende systemen om fanfictie te classificeren.
Vanwege de soms ongepaste inhoud van de verhalen krijgen op veel officiële websites voor fanfictie de verhalen een code mee, waar de lezer de heftigheid van de beschrijvingen uit kan afleiden. Deze codes komen overeen met die van de Amerikaanse filmkeuring, variërend van PG (ouderlijk toezicht aanbevolen) tot NC-17 (niet geschikt voor kinderen van 17 of jonger).
Een andere classificatie is op genre, zoals humor, drama of horror. Een belangrijk subgenre van fanfictie is ‘slash’. Dit genre draait om homoseksuele relaties tussen geleende personages. De term is afgeleid van het Engelse woord voor de schuine streep (/) die tussen de namen van het personage wordt geplaatst om aan te geven om welk koppel het gaat, bijvoorbeeld Kirk/Spock of Xena/Gabrielle.
Door de rechtmatige eigenaren van de personages (de filmstudio’s, schrijvers, tekenaars) wordt wisselend gereageerd op het bestaan van fanfictie. De meeste zijn zich bewust van het bestaan en tolereren het ook, maar lezen het niet uit angst van plagiaat beschuldigd te worden als ze zich te veel door de verhalen van de fans laten inspireren. In sommige gevallen laten producenten zich echter wel degelijk leiden door de fanfictie op het internet. Toen de makers van de televisieserie Xena: Warrior Princess door de grote hoeveelheid slashfictie in de gaten kregen dat de serie een grote lesbische achterban had, werd daar bewust op ingespeeld. Ook bij de televisieserie Buffy the Vampire Slayer vermoedt men een verband tussen de populariteit van slash en het uit de kast komen van het personage Willow.
Het is juridisch niet helemaal duidelijk in hoeverre fanfictie inbreuk maakt op het copyright dat op veel werken en de erin voorkomende personages rust. Per land bestaan hiervoor andere regelingen.
In praktijk wordt het schrijven en publiceren van fanfictie echter maar zelden verboden. Het feit dat fanfictie-schrijvers deel uitmaken van de trouwe achterban heeft hier waarschijnlijk mee te maken, maar ook het feit dat fanfictie-schrijvers hun verhalen als hobby schrijven en doorgaans niet proberen er geld mee te verdienen. Er zijn zelfs gevallen bekend van schrijvers en producenten die hun fans juist aanmoedigen om fanficties te schrijven. Zo steunde Paramount Pictures de creatie van Star Trek: The New Voyages enStar Trek: The New Voyages 2.[bron?] Toch zijn er ook gevallen bekend van auteurs die de publicatie van fanficties gebaseerd op hun verhalen en personages nadrukkelijk hebben verboden.[1] De meeste grote fanfictiewebsites hebben gehoor gegeven aan deze bezwaren, en bevatten dan ook lijsten met de namen van auteurs die expliciet aan hebben gegeven niet gediend te zijn van fanfictie gebaseerd op hun werk. Dergelijke verhalen worden in zo'n geval geweerd van de site.[2]
Onder fanfictieschrijvers is in de loop der jaren een uitgebreid jargon ontstaan waarmee bepaalde elementen of eigenschappen van een verhaal kunnen worden aangeduid. Enkele belangrijke zijn: