Democratische erosie, democratisch verval, democratische terugval of democratische achteruitgang is het proces van afname van de kwaliteit van democratische politieke instituties.[2][3] Het verschilt van een volledige transitie van democratie naar autocratie omdat democratische instituties blijven bestaan, alleen kwalitatief verslechteren.
Voorbeelden van democratische erosie zijn:
Democratische erosie is een verzamelnaam voor verschillende processen die een verslechtering van de kwaliteit van een democratie veroorzaken. Democratische erosie is geen volledige verandering van staatsvorm, maar een achteruitgang van democratische instituties, zonder dat deze verdwijnen.[2] Onder leiding van de staat worden deze instituties continu dusdanig beperkt dat zij niet meer bijdragen aan het functioneren van een democratie. Burgers hebben zo steeds minder invloed op de overheid.[3] Omdat er veel verschillende instituties belangrijk zijn voor het onderhouden van een democratie, zijn er veel verschillende fenomenen die onder democratische erosie vallen.
Democratische erosie kan op veel verschillende manieren en in veel combinaties voorkomen. Vormen van democratische erosie tasten verschillende democratische instituties aan.
Veel landen in Zuid-Amerika hebben te maken met democratische erosie. Veel landen kennen problemen met corruptie, bescherming van mensenrechten, eerlijke en competitieve verkiezingen en politieke participatie.[6]
Sinds 2007 heeft er in meerdere Europese landen duidelijk democratische erosie plaatsgevonden. Met name in Hongarije, Litouwen, Polen, Oekraïne en Slowakije is deze trend duidelijk te zien. Deze landen zijn volgens de Varieties of Democracy-index geclassificeerd als electorale democratie en zijn niet langer een liberale democratie.[7]
De Poolse partij Recht en Rechtvaardigheid heeft in 2015 de verkiezingen gewonnen waarna er meerdere grondwetswijzigingen zijn doorgevoerd die de rechterlijke onafhankelijkheid beïnvloedden.[4]
In Hongarije heeft de Fidesz-partij onder leiding van Viktor Orbán sinds 2010 door middel van wetswijzigingen de macht van de Fidesz-partij verankerd. Sinds deze veranderingen wordt oppositie sterk tegengegaan, vrijheid van meningsuiting beperkt, de rechterlijke macht beïnvloed en eerlijke verkiezingen consequent ondermijnd.[8]
In Turkije won de AKP in 2002, 2007 en 2011 de verkiezingen.[2] Door deze sterke positie binnen het parlement ontstond er een omgeving waarbinnen veel wetten konden worden aangenomen die de scheiding der machten aantastten. Hierdoor konden journalisten makkelijker vervolgd worden, critici van de staat opgespoord worden en internetsites geblokkeerd worden. Dit zijn voorbeelden van een inbreuk op het recht van informatievrijheid, nodig voor het functioneren van een democratie.[2]
In de Verenigde Staten bestaan fenomenen die democratische erosie in de hand kunnen spelen zoals gerrymandering, polarisering van het politieke veld, populisme en afzwakkende scheiding der machten.[4][9] De opkomst van Trump in de Republikeinse Partij heeft bijgedragen aan een democratische achteruitgang in de Verenigde Staten.[10][11][12][13]
Na een periode van optimisme ten opzichte van de stabiliteit van democratieën, kwam het fenomeen democratische erosie enigszins onverwachts binnen de politieke wetenschap[3]. Het concept wordt op veel verschillende manieren beschreven, waardoor er ruimte is voor verschillende interpretaties van het begrip.[2][3][7]