Boek van de Han (Hanshu) | ||||
---|---|---|---|---|
![]() | ||||
fragment van juan 30 (de catalogus van de keizerlijke bibliotheek) uit het Boek van de Han. | ||||
Naam (taalvarianten) | ||||
Vereenvoudigd | 汉书 | |||
Traditioneel | 漢書 | |||
Pinyin | Hànshū | |||
Wade-Giles | Han shu | |||
|
Het Boek van de Han of Hanshu is een van de boeken uit de Vierentwintig Geschiedenissen, de verzameling officiële geschiedenissen van Chinese keizerlijke dynastieën. Toen in 92 na Chr. de belangrijkste samensteller, Ban Gu (32-92) in de gevangenis overleed, was het grootste deel van het werk voltooid. De afronding heeft vermoedelijk plaatsgevonden rond het jaar 111. Dit gebeurde door zijn zus, Ban Zhao (48?-116?).
Hanshu beschrijft de geschiedenis van de Westelijke Han-dynastie en de regeerperiode van Wang Mang, dat wil zeggen de periode 206 v.Chr. - 24 na Chr. In Hanshu werd de structuur van de Shiji voor het eerst toegepast op de geschiedenis van één dynastie. In de Chinese historiografie vormt zij zo, nog meer dan Shiji, hét voorbeeld voor alle latere dynastieke geschiedenissen.
Het werk is grotendeels geschreven door Ban Gu. Hij werd geïnspireerd door zijn vader, Ban Biao (3-54). Die was ontevreden over de manier waarop de geschiedenis van de Han-dynastie in Shiji was beschreven. Rond het jaar 36 heeft hij een werk van mogelijk 65 pian samengesteld, onder de titel Houzhuan (後傳, 'late tradities'). Dit is verloren geraakt, het is zelfs onzeker of het een zelfstandig werk was. Het enige bewijs wordt gevormd door enkele verwijzingen in de huidige Hanshu.
Ban Gu begon aan Hanshu kort na de dood van zijn vader. Hij werkte er de rest van zijn leven aan, met uitzondering van de periode 62-74, toen hij opdracht kreeg om een geschiedenis samen te stellen over de stichting van de Oostelijke Han-dynastie. Dit werd het eerste gedeelte van Dongguan Hanji. In 92 overleed Ban Gu in de gevangenis. Zijn werk was toen gereed, met uitzondering van de acht tabellen en een verhandeling over astronomie. Deze onderdelen werden voltooid door zijn zus Ban Zhao, mogelijk met hulp van de wiskundige Ma Xu (馬續, fl. 141).
De commentaren die tussen de tweede en zesde eeuw op Hanshu zijn geschreven, zijn door Yan Shigu (顏師古, 581-645) verzameld in zijn eigen commentaar. Dat werk is sindsdien aan alle uitgaven van Hanshu toegevoegd. ' Hanshu wordt ook wel het Boek van de Vroege Han (Qianhanshu, 前漢書) genoemd, om het te kunnen onderscheiden van het Boek van de Late Han, dat in de 5e eeuw werd samengesteld.
Hanshu bevatte oorspronkelijk 100 juan. Sommige hoofdstukken zijn later gesplitst, zodat het werk feitelijk uit 120 juan bestaat. Hanshu volgt de indeling van Shiji:
dynastieke geschiedenis |
benji (annalen) |
shijia (erfelijke geslachten) |
biao (tabellen) |
shu (verhandelingen) |
liezhuan (biografieën) |
Totaal aantal juan |
---|---|---|---|---|---|---|
Hanshu | 12 (13) | - | 8 (10) | 10 (18) | 70 (79) | 100 (120) |
Ban Gu volgde de indeling van Shiji, met uitzondering van de categorie erfelijke geslachten. Het proza van Hanshu bleef dicht bij het gebruikte bronnenmateriaal en is daardoor droger van stijl dan dat van Shiji.
Vergeleken met Shiji zijn er in Hanshu verhandelingen over vijf nieuwe onderwerpen toegevoegd:
Ji (紀, annalen), 12 (13) juan. Keizerlijke biografieën in strikt annalistische vorm die een chronologisch overzicht bieden van de belangrijkste gebeurtenissen, bezien vanuit het keizerlijke hof. Liu Ying (Ruzi), de laatste (nominale) heerser van de Westelijke Han heeft geen eigen benji gekregen, omdat hij nooit als keizer werd geïnstalleerd. Zijn biografie staat onder juan 80. Het overzicht van de regering van Wang Mang, eerst als waarnemend keizer voor Liu Ying (6-9 na Chr.) en daarna keizer van zijn eigen Xin-dynastie (9-23) staat vermeld onder juan 99 van het onderdeel biografieën.
Juan 1-12:
juan | (120) | Titel | Vertaling | Opmerkingen |
---|---|---|---|---|
1 | 1A. 1B. | Gaodi ji (高帝紀) | annalen van keizer Gao | keizer Gao (Liu Bang), 206-195 v.Chr. |
2. | Huidi ji (惠帝紀 ) | annalen van keizer Hui | keizer Hui, 195-188 v.Chr. | |
3. | Gaohou ji (高后紀) | annalen van keizerin Gao | keizerin-weduwe Lü (regentes, 188-180 v.Chr.) | |
4. | Wendi ji (文帝紀) | annalen van keizer Wen | keizer Wen, 180-157 v.Chr. | |
5. | Jingdi ji (景帝紀) | annalen van keizer Jing | keizer Jing, 157-141 v.Chr. | |
6. | Wudi ji (武帝紀) | annalen van keizer Wu | keizer Wu, 141-87 v.Chr. | |
7. | Zhaodi ji (昭帝紀) | annalen van keizer Zhao | keizer Zhao, 87-74 v.Chr. | |
8. | Xuandi ji (宣帝紀) | annalen van keizer Xuan | keizer Xuan, 74-49 v.Chr. | |
9. | Yuandi ji (元帝紀) | annalen van keizer Yuan | keizer Yuan, 49-33 v.Chr. | |
10. | Chengdi ji (成帝紀) | annalen van keizer Cheng | keizer Cheng, 33-7 v.Chr. | |
11. | Aidi ji (哀帝紀) | annalen van keizer Ai | keizer Ai, 7-1 v.Chr. | |
12. | Pingdi ji (平帝紀) | annalen van keizer Ping | keizer Ping, 1 v.Chr. - 6 na Chr. |
Biao (表, tabellen), 8 (10) juan. Tabellarische overzichten van belangrijke personen.
Juan 13-20:
juan | (120) | Titel | Vertaling | Opmerkingen |
---|---|---|---|---|
13. | yixing zhuhouwang biao (異姓諸侯王表) |
tabel met koningen, niet verwant (aan het keizerlijk huis) | ||
14. | zhuhouwang biao (諸侯王表) |
tabel met koningen (verwant aan het keizerlijk huis) | ||
15. | 15A. 15B. | wangzihou biao (王子侯表) |
tabel met edellieden (verwant aan het keizerlijk huis) | |
16. | gao hui gaohou wen gongchen biao (高惠高后文功臣表) |
tabel met hoge functionarissen onder Gao, Hui, Gaohou en Wen | van keizer Gaozu tot en met keizer Wen (inclusief keizerin Lü) | |
17. | jing wu zhao xuan yuan cheng gongchen biao (景武昭宣元成功臣表) |
tabel met hoge functionarissen onder Jing Wu, Zhao, Xuan, Yuan en Cheng | Van keizer Jing tot en met keizer Cheng | |
18. | waiqi enzehou biao (外戚恩澤侯表) |
tabel met edellieden uit de families van de keizerlijke gemalinnen | ||
19. | 19A. 19B. | shang baiguan gongqing biao (上百官公卿表) |
tabel met de hoogste overheidsfuncties | de organisatie van het bestuur in de vorm van een tabel. |
20. | gujinren biao (古今人表) |
belangrijke personen uit verleden en heden |
Zhi (志, verhandelingen), 10 (18) juan. Elke verhandeling beschrijft één gebied van staatsbemoeienis.
Juan 21-30:
juan | (120) | Titel | Vertaling | Opmerkingen |
---|---|---|---|---|
21. | 21A+B | lüli zhi (律曆志) |
verhandeling over buisklokken en de kalender | harmonie (en meting) en kalender |
22. | liyue zhi (禮樂志) |
verhandeling over riten en muziek | ||
23. | xingfa zhi (刑法志) |
verhandeling over strafwetgeving | ||
24. | 24A. 24B. | shihuo zhi (食貨志) |
verhandeling over voedsel en grondstoffen | economie |
25. | 25A. 25B. | jiaosi zhi (郊祀志) |
verhandeling over offers | |
26. | tianwen zhi (天文志) |
verhandeling over astronomie | astrologie en astronomie | |
27. | 27A. 27B. 27C. 27D. 27E. | wuxing zhi (五行志) |
verhandeling over de vijf elementen | Wu Xing |
28. | 28A. 28B. | dili zhi (地理志) |
verhandeling over geografie | lokaal bestuur |
29. | gouxu zhi (溝洫志) |
verhandeling over rivieren en kanalen | waterwegen | |
30. | yiwen zhi (藝文志) |
verhandeling over literatuur | bewerking van de Zeven samenvattingen, de door Liu Xin samengestelde catalogus van de keizerlijke bibliotheek. |
Zhuan (傳, exemplarische overleveringen, vaak aangeduid als biografieën), 70 juan. Biografieën van belangrijke personen. De biografie beperkte zich tot het beschrijven van gebeurtenissen die het exemplarische karakter van de betreffende persoon duidelijk moesten maken. In een hoofdstuk kunnen ook twee of meer personen worden behandeld, als zij tot hetzelfde type persoon behoren. De laatste hoofdstukken beschrijven de betrekkingen tussen China en de verschillende buurvolkeren. Wang Mang was vijftien jaar keizer, maar werd beschouwd als usurpator en kreeg daarom geen eigen juan in de keizerlijke annalen. Om zijn lage status aan te geven werd zijn biografie pas aan het einde van Hanshu (juan 99A-C) geplaatst. Verwanten en belangrijke functionarissen in dienst van Wang Mang kregen, in tegenstelling tot die van de Han-keizers, geen eigen biografie in Hanshu. Met uitzondering van Liu Xin werden zij vermeld onder die van Wang Mang zelf. Hierdoor werd ook hun status verlaagd. Zij waren immers verbonden met het als niet legitiem beschouwde bestuur van Wang Mang. Gevolg was wel dat de biografie van Wang Mang veruit het langste hoofdstuk van de gehele Hanshu werd.
Juan 31-100:
juan | (120) | Titel | Vertaling | Opmerkingen |
---|---|---|---|---|
31. | Chen Sheng Xiang Ji zhuan (陳勝項籍傳) | biografieën van Chen Sheng en Xiang Ji |
| |
32. | Zhang Er Chen Yu zhuan (張耳陳餘傳) | biografieën van Zhang Er en Chen Yu | ||
33. | Wei Bao Tian Dan Xinwang Han(魏豹田儋韓王信傳) | biografieën van Wei Bao, Tian Dan en Xinwang Han (koning Xin van Han) |
| |
34. | Han Peng Ying Lu Wu zhuan (韓彭英盧吳傳) | biografieën van Han, Peng, Ying, Lu en Wu | Bedoeld zijn:
| |
35. | Jing Yan Wu zhuan (荊燕吳傳) | biografieën van Jing, Yan en Wu | biografieën van de volgende prinsen:
| |
36. | Chu Yuanwang zhuan (楚元王傳) | biografie van Yuan, prins van Chu |
| |
37. | Ji Bu Luan Bu Tian Shu zhuan (季布欒布田叔傳) | biografieën van Ji Bu, Luan Bu en Tian Shu |
| |
38. | Gao wuwang zhuan (高五王傳) | biografieën van de vijf zonen van Gao | Bedoeld zijn vijf zonen van keizer Gao (Liu Bang):
| |
39. | Xiao He Cao Shen zhuan (蕭何曹參傳) | biografieën van Xiao He en Cao Shen | ||
40. | Zhang Chen Wang Zhou zhuan (張陳王周傳) | biografieën van Zhang, Chen, Wang en Zhou | Bedoeld zijn:
| |
41. | Fan Li Teng Guan Fu Jin Zhou zhuan (樊酈滕灌傅靳周傳) | biografieën van Fan, Li, Teng, Guan, Fu, Jin en Zhou | Bedoeld zijn:
| |
42. | Zhang Zhou Zhao Ren Shentu zhuan (張周趙任申屠傳) | biografieën van Zhang, Zhou, Zhao, Ren en Shentu | Bedoeld zijn:
| |
43. | Li Lu Zhu Liu Shusun zhuan (酈陸朱劉叔孫傳) | biografieën van Li, Lu, Zhu, Liu en Shusun | Bedoeld zijn:
| |
44. | Huainan Hengshan Jibei wang zhuan (淮南衡山濟北王傳) | biografieën van de prinsen van Huainan, Hengshan en Jibei | De prinsen (koningen) van Huainan, Hengshan en Jibei:
| |
45. | Kuai Wu Jiang Xifu zhuan (蒯伍江息夫傳) | biografieën van Kuai, Wu, Jiang en Xifu | Bedoeld zijn:
| |
46. | Wanshi Wei Zhi Zhou Zhang zhuan (萬石衛直周張傳) | biografieën van de heer van Wan, Wei, Zhi, Zhou en Zhang | Bedoeld zijn:
| |
47. | Wen sanwang zhuan (文三王傳) | biografieën van drie zoons van Wen | Bedoeld zijn drie zonen van keizer Wen:
| |
48. | Jia Yi zhuan (賈誼傳) | biografie van Jia Yi | Jia Yi (賈誼, 200-168 v.Chr.), belangrijk minister en literaat | |
49. | Yuan Ang Chao Cuo zhuan (爰盎晁錯傳) | biografieën van Yuan Ang en Chao Cuo | Bedoeld zijn twee functionarissen die voortdurend in onmin met elkaar leefden:
| |
50. | Zhang Feng Ji Zheng zhuan (張馮汲鄭傳) | biografieën van Zhang, Feng, Ji en Zheng | Bedoeld zijn:
| |
51. | Jia Zou Mei Lu zhuan (賈鄒枚路傳) | biografieën van Jia, Zou, Mei en Lu | Bedoeld zijn:
| |
52. | Dou Tian Guan Han zhuan (竇田灌韓傳) | biografieën van Dou, Tian, Guan en Han | Bedoeld zijn:
| |
53. | Jing shisanwang zhuan (景十三王傳) | biografieën van dertien zoons van Jing | Bedoeld zijn zonen van keizer Jing:
| |
54. | Li Guang Su Jian zhuan (李廣蘇建傳) | biografieën van Li Guang en Su Jian |
| |
55. | Wei Qing Huo Qubing zhuan (衛青霍去病傳) | biografieën van Wei Qing en Huo Qubing. |
| |
56. | Dong Zhongshu zhuan (董仲舒傳) | biografie van Dong Zhongshu | Dong Zhongshu (董仲舒, 179-104 v.Chr.), filosoof en literaat. Hij was samensteller van Chunqiu fanlu (春秋繁露, "Overvloedige dauw van de Annalen van lente en herfst"), waarin correlaties tussen kosmos en staat werden uitgewerkt. | |
57. | 57A. 57B. | Sima Xiangru zhuan (司馬相如) | biografie van Sima Xiangru | Sima Xiangru (司馬相如, 179-117 v.Chr.), belangrijk dichter |
58. | Gongsun Hong Bu Shi Er Kuan zhuan (公孫弘卜式兒寬傳) | biografieën van Gongsun Hong, Bu Shi en Er Kuan |
| |
59. | Zhang Tang zhuan (張湯傳) | biografie van Zhang Tang | Zhang Tang (張湯, †115 v.Chr.), was met Zhao Yu (趙禹), eveneens een functionaris onder keizer Wu, samensteller van wrede strafwetten. | |
60. | Du Zhou zhuan (杜周傳) | biografie van Du Zhou | Du Zhou (杜周, †94 v.Chr.), was een hoofdcensor (御史中丞, yushi zhongcheng) en stond bekend als een wrede functionaris. | |
61. | Zhang Jian Li Guangli zhuan (張騫李廣利傳) | biografieën van Zhang Jian en Li Guangli |
| |
62. | Sima Qian zhuan (司馬遷傳) | biografie van Sima Qian | Sima Qian was de samensteller van Shiji.
| |
63. | wu wuzhi zhuan (武五子傳) | biografieën van vijf zonen van Wu | Bedoeld zijn zonen van keizer Wu:
| |
64. | 64A. 64B. | Yan Zhu Wuqiu Zhufu Xu Yan Zhong Wang Jia zhuan (嚴朱吾丘主父徐嚴終王賈傳) | biografieën van Yan, Zhu, Wuqiu, Zhufu, Xu, Yan, Zhong, Wang en Jia | Bedoeld zijn:
|
65. | Dongfang Shuo zhuan (東方朔傳) | biografie van Dongfang Shuo | Dongfang Shuo (東方朔, 154-93 v.Chr.), was een taoïstische schrijver en magiër | |
66. | Gongsun Liu Tian Wang Yang Cai Chen Zheng zhuan (公孫劉田王楊蔡陳鄭傳) | biografieën van Gongsun, Liu, Tian, Wang, Yang, Cai, Chen en Zheng | Bedoeld zijn:
| |
67. | Yang Hu Zhu Mei Yun zhuan (楊胡朱梅云傳) | biografieën van Yang, Hu, Zhu, Mei en Yun | Bedoeld zijn:
| |
68. | Huo Guang Jin Midi zhuan (霍光金日磾傳) | biografieën van Huo Guang en Jin Midi |
| |
69. | Zhao Chongguo Xin Qingji zhuan (趙充國辛慶忌傳) | biografieën van Zhao Chongguo en Xin Qingji |
| |
70. | Fu Chang Zheng Gan Chen Duan zhuan (傅常鄭甘陳段傳) | biografieën van Fu, Chang, Zheng, Gan, Chen en Duan | Bedoeld zijn:
| |
71. | Jun Shu Yu Xue Ping Peng zhuan [(雋疏于薛平彭傳) | biografieën van Jun, Shu, Yu, Xue, Ping en Peng | Bedoeld zijn:
| |
72. | Wang Gong liang Gong Bao zhuan (王貢兩龔鮑傳) | biografieën van Wang, Gong, de beide Gong en Bao | Bedoeld zijn:
| |
73. | Wei Xian zhuan (韋賢傳) | biografie van Wei Xian | Wei Xian (韋賢, 147-66 v.Chr.) | |
74. | Wei Xiang Bing Ji zhuan (魏相丙吉傳) | biografieën van Wei Xiang en Bing Ji |
| |
75. | Sui liangxiahou Jing Ji Li zhuan (眭兩夏侯京翼李傳) | biografieën van Sui, de beide markiezen van Xia, Jing, Ji en Li | Bedoeld zijn:
| |
76. | Zhao Yin Han Zhang liang Wang zhuan (趙尹韓張兩王傳) | biografieën van Zhao, Yin, Han, Zhang en de beide Wang | Bedoeld zijn:
| |
77. | Gai Zhuge Liu Zheng Sun Wujiang He zhuan (蓋諸葛劉鄭孫毋將何傳) | biografieën van Gai, Zhuge, Liu, Zheng, Sun, Wujiang en He | Bedoeld zijn:
| |
78. | Xiao Wangzhi zhuan (蕭望之傳) | biografie van Xiao Wangzhi | Xiao Wangzhi (蕭望之) was een hoge functionaris onder de keizers Xuan en Yuan | |
79. | Feng Fengshi zhuan (馮奉世傳) | biografie van Feng Fengshi | Feng Fengshi (馮奉世) was een generaal onder de keizers Xuan en Yuan | |
80. | Xuan Yuan liuwang zhuan (宣元六王傳) | biografieën van de zes zonen van Xuan en Yuan | Bedoeld zijn de zonen van: | |
81. | Kuang Zhang Kong Ma zhuan (匡張孔馬傳) | biografieën van Kuang, Zhang, Kong en Ma | Bedoeld zijn: | |
82. | Wang Shang Shi Dan Fu Xi zhuan (王商史丹傅喜傳) | biografieën van Wang Shang, Shi Dan en Fu Xi |
| |
83. | Xue Xuan Zhu Bo zhuan (薛宣朱博傳) | biografieën van Xue Xuan en Zhu Bo |
| |
84. | Zhai Fangjin zhuan (翟方進傳) | biografie van Zhai Fangjin | Zhai Fangjin (翟方進, †7 v.Chr.) behoorde tot de hoogste adviseurs van keizer Cheng, maar raakte in hofintriges verzeild en werd uiteindelijk tot zelfmoord gedwongen. | |
85. | Gu Yong Du Ye zhuan (谷永杜鄴傳) | biografieën van Gu Yong en Du Ye |
| |
86. | He Wu Wang Jia Shi Dan zhuan (何武王嘉師丹傳) | biografieën van He Wu, Wang Jia en Shi Dan |
| |
87. | 87A. 87B. | Yang Xiong zhuan (揚雄傳) | biografie van Yang Xiong | Yang Xiong ( 揚雄, 53 v.Chr.-18 na Chr., ook geschreven als 楊雄), belangrijke literaat en confucianistische filosoof. Hij was de samensteller van Taixuanjing ('Het grote mysterie', 太玄經) naar het voorbeeld van het Boek der Veranderingen en Fayan ('Voorbeeldige woorden', 法言) naar het voorbeeld van de Gesprekken van Confucius. |
88. | Rulin zhuan (儒林傳) | biografieën (uit het woud) van confucianistische geleerden | Genoemd worden:
| |
89. | Xunli zhuan (循吏傳) | biografieën van oprechte beambten | Genoemd worden:
| |
90. | Kuli zhuan (酷吏傳) | biografieën van meedogenloze beambten | Genoemd worden:
| |
91. | Huozhi zhuan (貨殖傳) | biografieën van personen die zeer rijk zijn geworden | Genoemd worden:
| |
92. | Youxia zhuan (游俠傳) | biografieën van dolende dapperen | Genoemd zijn:
| |
93. | Ningxing zhuan (佞幸傳) | biografieën van listige gunstelingen | Genoemd zijn:
| |
94. | 94A. 94B. | Xiongnu zhuan (匈奴傳) | overleveringen over de Xiongnu | Xiongnu. |
95. | Xinanyi liangyue Chaoxian zhuan (西南夷兩粵朝鮮傳) | overleveringen over de Yi uit het zuidwesten, over de beide Yue en over Korea | Met de beide Yue worden bedoeld de Zuidelijke Yue en de Min Yue. | |
96. | 96A. 96B. | Xiyu zhuan (西域傳) | overleveringen uit de westelijke gebieden | Bedoeld zijn de Zesendertig Rijken van de Westelijke Gebieden |
97. | 97A. 97B. | Waiqi zhuan (外戚傳) | biografieën van de keizerinnen en hun familieleden | Genoemd worden:
|
98. | Yuanhou zhuan (元后傳) | biografie van de keizerin van Yuan | Bedoeld is Wang Zhengjun. | |
99. | 99A. 99B. 99C. | Wang Mang zhuan (王莽傳) | biografie van Wang Mang | Wang Mang. |
100. | 100A. 100B. | Xuzhuan (敘傳) | Nawoord en biografie | Nawoord (xu) door Ban Gu. Bevat tevens zijn autobiografie. |
De hoofdstukken over de oudste geschiedenis van de Han-dynastie zijn afkomstig van Shiji. Het is echter ook mogelijk dat sommige later verdwenen hoofdstukken uit Shiji zijn aangevuld met die van de Hanshu. Ban Gu baseert zich verder vooral op officiële documenten, zowel keizerlijke edicten als memoranda gericht aan de keizer. De tabellen over de Han-prinsen ("koningen") en de aristocratie (juan 13-18) zijn overgenomen van officiële genealogische lijsten. Ook juan 19, een gedetailleerd overzicht van de organisatie van het bestuur, moet overgenomen zijn uit officiële stukken.
Ban Gu maakte ook gebruik van andere auteurs. Zo zijn juan 21 (muziektheorie en de kalender) en juan 30 (de catalogus van de keizerlijke bibliotheek) gebaseerd op werken van Liu Xin. Het hoofdstuk over astronomie (juan 26) is geschreven door Ma Xu. De gegevens voor juan 96 over de westelijke regio's, zijn gebaseerd op officiële rapporten van Chinese functionarissen die waren gestationeerd in het Tarimbekken. Tevens werd gebruikgemaakt van het reisverslag van Zhang Qian (張騫, 195-114 v.Chr.).
Er is geen volledige vertaling van de Hanshu in westerse talen. Wel is er een groot aantal vertalingen van losse hoofdstukken. De belangrijkste zijn: