Repubblika tal-Kosta Rika República de Costa Rica |
||||||
---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
Innu nazzjonali: Noble patria, tu hermosa bandera (Pajjiż nobbli, il-bandiera sabiħa tiegħek) |
||||||
![]() |
||||||
Belt kapitali (u l-ikbar belt) | San José 9°56′N 84°5′W / 9.933°N 84.083°W
| |||||
Lingwi uffiċjali | Spanjol | |||||
Gvern | Unitarju, presidenzjali u repubblika kostituzzjonali | |||||
- | President | Laura Chinchilla | ||||
- | 1el Viċi President | Alfio Piva | ||||
- | 2ni Viċi President | Luis Liberman | ||||
Indipendenza ddikjarata | ||||||
- | minn Spanja | 15 ta' Settembru, 1821 | ||||
- | mill-Messiku1 | 1 ta' Lulju, 1823 | ||||
- | mill-Provinċji Uniti tal-Amerika Ċentrali |
21 ta' Marzu, 1847 | ||||
- | Rikonoxxuti minn Spanja | 10 ta' Mejju, 1850 | ||||
- | Kostituzzjoni | 7 ta' Novembru, 1949[1] | ||||
Erja | ||||||
- | Total | 51,100 km2 (128) 19,653 mil kwadru |
||||
- | Ilma (%) | 0.7 | ||||
Popolazzjoni | ||||||
- | ċensiment tal-2011 | 4,301,712[2] | ||||
- | Densità | 84[2]/km2 (107) 220/mili kwadri |
||||
PGD (PSX) | stima tal-2011 | |||||
- | Total | $55.021 biljun | ||||
- | Per capita | $11,927 | ||||
PGD (nominali) | stima tal-2011 | |||||
- | Total | $40.947 biljun | ||||
- | Per capita | $8,876 | ||||
IŻU (2012) | 0.773[3] (għoli) (62) | |||||
Valuta | Colón tal-Kosta Rika (CRC ) |
|||||
Żona tal-ħin | CST (UTC-6) | |||||
Kodiċi telefoniku | +506 | |||||
TLD tal-internet | .cr | |||||
1 | L-Ewwel Imperu Messikan |
Kosta Rika, (tfisser "kosta sinjura" bl-Ispanjol), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Kosta Rika (Spanjol:Costa Rica jew República de Costa Rica), hi pajjiż fl-Amerika Ċentrali, imdawwra minn Nikaragwa lejn it-tramuntana, il-Panama għall-Lbiċ, l-Oċean Paċifiku lejn il-punent, u l-Baħar Karibew lejn il-lvant.
Kostituzzjonalment, il-Kosta Rika abolit l-armata b'mod permanenti fl-1949.[4][5][6] Dan huwa l-uniku pajjiż mill-Amerika Latina fil-lista tal-eqdem 22 demokraziji fid-dinja.[7] Il-Kosta Rika kienet konsistentement fost l-aħjar pajjiżi tal-Amerika Latina fl-Indiċi tal-Iżvilupp Uman (IŻU), hi kienet kklassifikata fit-62 post fid-dinja fl-2012.[3]
Skont il-Kostituzzjoni Politika fl-artikolu 168 tagħha, id-diviżjoni territorjali tal-Kosta Rika hija organizzata bil-liġi fi tliet tipi ta' entità subnazzjonali: Għall-finijiet tal-Amministrazzjoni Pubblika, it-territorju nazzjonali huwa maqsum fi provinċji, dawn f'cantons u l-cantons f'distretti.” Il-pajjiż jikkonsisti minn 7 provinċji, 84 canton u 489 distrett.
Ir-Renju ta' Nicoya, imsejjaħ ukoll Cacicazgo jew Señorío de Nicoya, kien nazzjon indiġenu li kien jinkludi parti kbira mit-territorju tal-Provinċja attwali ta' Guanacaste, fit-Tramuntana tal-Paċifiku tal-Kosta Rika. Iċ-ċentru politiku, ekonomiku u reliġjuż tagħha kienet il-belt ta' Nicoya, li tinsab fuq il-peniżola tal-istess isem, li tiddependi fuq diversi provinċji li jinsabu fuq iż-żewġt ixtut tal-Golf ta' Nicoya, kif ukoll bosta bliet tributarji. Fis-seklu 16, qabel il-wasla tal-Ewropej, Nicoya kienet l-aktar kapijiet importanti fit-Tramuntana tal-Paċifiku tal-Kosta Rika tal-lum.
Ir-reġjun Nicoya jinsab fuq il-fruntiera tan-Nofsinhar tal-Mesoamerika, meta kien okkupat fl-800 AD. minn gruppi ta' immigranti li ġejjin mit-tramuntana, mill-Wied tal-Messiku, u li kienu taħt il-ħakma tal-Olmecs. Dawn il-gruppi, magħrufa bħala Chorotegas, jissetiljaw fl-Istmu ta' Rivas, fin-Nikaragwa, u parti kbira mit-territorju ta' Guanacaste, speċjalment fil-Peniżola ta' Nicoya, u jċaqalqu gruppi kulturali miż-Żona Intermedja. Id-daħliet suċċessivi tan-Nikaragwa fl-Istmu ta' Rivas ikkawżaw, min-naħa tagħhom, iċ-Ċorotegas biex jiċċaqilqu u jokkupaw il-gżejjer u n-naħa tal-Lvant tal-Golf ta' Nicoya, li wassalhom biex jiġu f'kuntatt u jeżerċitaw influwenza kulturali fuq il-gruppi. indiġeni. Amerikani miċ-ċentru u n-Nofsinhar tal-Kosta Rika, li jinsabu fiż-żona Mesoamerican, iżda mingħajr ma jeliminaw bażijiet lokali.
F'termini arkeoloġiċi, it-territorju ta 'Guanacaste huwa parti mir-reġjun arkeoloġiku ta' Greater Nicoya, li jestendi mill-Golf ta 'Fonseca fil-Ħonduras, li jkopri l-Paċifiku kollu tan-Nikaragwa, sal-Paċifiku tat-Tramuntana tal-Kosta Rika. Greater Nicoya ġie maqsum, għall-istudju, f'żewġ subreġjuni: is-sottoreġjun tat-Tramuntana jew tan-Nikaragwa (Paċifiku tan-Nikaragwa) u s-sottoreġjun tan-Nofsinhar jew ta' Guanacaste (Peniżola Nicoya, baċin tax-Xmara Tempisque, għoljiet u muntanji ta' Guanacaste u Tilarán). firxiet fil-Kosta Rika). F'dan l-aħħar subreġjun hemm ir-Renju ta' Nicoya.
F'Greater Nicoya kien hemm ċentru kulturali stabbilit li ffjorixxi għal madwar 2000 sena. Investigazzjonijiet arkeoloġiċi juru li s-soċjetà Nicoyan kisbet organizzazzjoni soċjali kumplessa u grad għoli ta 'żvilupp kulturali. Mal-wasla tal-Ispanjoli f'Nicoya fis-seklu 16, sabu bliet u gvernijiet kumplessi, agrikoltura speċjalizzata li kienet tinkludi irrigazzjoni, arti u snajja, li tenfasizza t-trijade taċ-ċeramika polikroma (li t-tradizzjoni tagħha ntirtet mill-artiġjani ta’ Guanacaste sal-lum). , il-produzzjoni ta' ġojjellerija mill-ġada u l-manifattura ta' metates tal-ġebel, bi stili reġjonali varji. Għal 1,200 sena, it-tradizzjoni kulturali Nicoyan f'Guanacaste ġiet stabbilita b'mod ċar bħala entità distintiva.
Nicoya kien l-isem tal-monarka li ħakmet dan in-nazzjon fil-ħin tal-kuntatt mal-Ewropej. Kif kien il-każ fil-biċċa l-kbira tal-kapijiet fuq l-art tal-Kosta Rika, l-Ispanjol taw lit-territorju l-isem tal-ħakkiem tiegħu. Dan is-sultan ġie msejjaħ Nicoa, Nicoya, Nicoián jew Nicoyán, eċċ., il-kelma tidher li hi Hispanization ta' isem indiġenu.
Ingħataw diversi teoriji dwar it-tifsira tal-kelma Nicoya. Waħda mit-tifsiriet hija li Nicoya ġejja mill-kelma Nahuatl Necoclau, minn necoc, "miż-żewġ naħat", u lau, "baħar", li tindika l-kundizzjoni peninsulari tar-reġjun ("pajjiż bl-ilma miż-żewġ naħat"). Teorija oħra tgħid li Nicoya kien fil-fatt l-isem li bih kienu jissejħu r-rejiet Nicoyan, u li ġej min-Nahuatl Necoc Yáotl, "b'għedewwa fuq iż-żewġ naħat", peress li l-Chorotegas kellhom kunflitti ta' gwerra kostanti mal-ġirien tagħhom fit-tramuntana, il- nies tan-Nikaragwa. , l-Imperu Huetar Garabito li jinsab fil-lvant, u mal-aborigines tal-Gżira Chira, li kkontestaw il-kontroll tal-peniżola u l-golf. Necoc Yáotl huwa wkoll invokazzjoni tal-alla Mesoamerikana Tezcatlipoca, li fil-kosmogonija Mesoamerikana kien, fost karatteristiċi oħra, l-alla tal-battalji, u li l-Chorotegas u l-popli kollha Nahua kienu jqimuh. Wieħed mill-modi kif tirrappreżenta lil Tezcatlipoca kien il-ġaguar jew jaguar-man (Tepeyollotl), tema frekwenti fl-arti Nicojana.
Nicoya kellha monarkija elettiva bħala ħakkiem maħtur mill-kap Spanjol (terminu ġeneriku għall-monarki kollha pre-Ispaniċi, iżda ta' oriġini Karibew) li ismu f'Mangue kien mánkeme, u kien maħtur minn Kunsill tal-Anzjani msejjaħ monexico. Sistema ta' sidien feudali magħrufa bħala sheds kienet tirregola federazzjoni ta' bliet-stati jew kapijiet.
Il-Kosta Rika tinsab fil-koordinati ġeografiċi 8° u 11°15', latitudni tat-tramuntana, u 82° u 86°, lonġitudni tal-punent. Inkluża ż-żona tal-gżira tagħha, għandha erja ta '51,100 km² (50,560 km² ta' art u 440 km² ta 'ilma). Flimkien mal-Beliże u El Salvador, huwa wieħed mill-iżgħar stati fl-Amerika Ċentrali. Hija tillimita lejn it-tramuntana man-Nikaragwa li magħha taqsam fruntiera ta' 309 km u lejn ix-Xlokk mal-Panama li magħha taqsam 330 km, lejn il-lvant mal-Baħar Karibew u lejn il-punent, u fin-nofsinhar mal-Oċean Paċifiku.
It-tul tal-kosta jinkludi 1,228 km, li minnhom 1,016 huma fuq il-kosta tal-Paċifiku u 212 km fil-Baħar Karibew. Il-kosta tal-Paċifiku tippreżenta serje ta’ irregolaritajiet bħal peniżoli, golfi u bajjiet, kundizzjoni li tiffaċilita l-istabbiliment ta’ żoni tal-port u l-iżvilupp turistiku. Għall-kuntrarju, il-kosta tal-Karibew hija aktar regolari, iżda inqas adattata għal dan it-tip ta 'faċilitajiet. Il-pajjiż għandu sovranità fuq 200 nm ta' żona ekonomika esklussiva, u 12 nm ta' ilmijiet territorjali.
Il-pajjiż għandu assi tal-muntanji lonġitudinali ċentrali b'direzzjoni tal-majjistral-xlokk, maqsum f'erba 'meded ta' muntanji, li minnhom joriġinaw ix-xmajjar, li joħorġu fl-għoljiet taż-żewġ oċeani. L-azzjoni ta’ dawn ix-xmajjar tat lok għal tliet gruppi ta’ pjanuri, li huma aktar estensivi lejn il-kosta Atlantika. Iċ-ċentru tal-pajjiż huwa okkupat minn dipressjoni tettonika magħrufa bħala l-Wied Ċentrali, fejn tgħix il-maġġoranza tal-popolazzjoni. Il-pajjiż għandu madwar 200 vulkan, li 5 minnhom huma attivi. Cocos Island, fl-Oċean Paċifiku, hija parti mit-territorju nazzjonali.
Sa mill-oriġini tiegħu bħala territorju Istmiku, kien pont bijoloġiku fejn jeżistu flimkien speċi ta’ flora u fawna li jappartjenu għan-Neo-Artiku, in-Neotropiċi u xi oħrajn mir-reġjun tal-Antilles. Minħabba din il-bijodiversità, jinsabu żoni tal-ħajja, li jinkludu kollox minn pajsaġġi kostali li jinsabu fil-livell tal-baħar sa pajsaġġi paramo 'l fuq minn 3,000 m altitudni.
Il-bijodiversità tippermetti li l-pajjiż ikollu herpetofauna ta' madwar 360 speċi (150 anfibji u 210 rettili), għasafar ta' madwar 850 speċi (625 bejta u 225 huma migratorji), mastofauna ta' kważi 205 speċi, fosthom insibu friefet il-lejl u mammiferi. bla titjira, aktar minn 2000 speċi ta' siġar u madwar 10% tal-felċi tad-dinja.
Żona: 40 km² (ilma); Kosta: 1,290 km; L-aktar punt baxx: Oċean Paċifiku f'0 m; L-ogħla punt: Cerro Chirripó f'3820 m; Klima: Klima tropikali; Fruntieri territorjali Internazzjonali: 639 km; Nikaragwa: 309 km; Panama: 330 km; Blata kontinentali: 200 nm; Żona ekonomika esklussiva: 200 nm, Baħar territorjali: 12 nm.
L-istorja ġeoloġika bdiet ħdejn il-Perjodu Ġurassiku t’isfel u ta’ Fuq, madwar 200 miljun sena ilu. Sa dan iż-żmien, il-mases kontinentali probabbilment kienu jinsabu f'pożizzjoni simili ħafna għal dik attwali.
Il-proċess oroġeniku beda b'attività vulkanika, akkumpanjata mill-emerġenza ta' ħniek oċeaniċi u xfar taħt l-ilma. Bħala riżultat ta' dan il-proċess, ħareġ ark ta' gżejjer orjentati lejn il-lvant, li aktar tard kien ikun magħruf bħala l-ark estern, attwalment rappreżentat minn sensiela ta' firxiet ta' muntanji li jintlibsu, li jinsabu fil-peniżola Nicoya, Playa Herradura, il-peniżola ta' Osa u Punta. Burika.
Il-karatteristika ewlenija ta' dan il-perjodu kienet attività vulkanika intensa u minħabba l-proċessi ta' erożjoni li sofrew ir-rilievi inizjali, bdiet żieda fis-sedimentazzjoni ta' dawn iż-żoni. Matul l-Eoċenu tan-Nofs Inferjuri, madwar sittin miljun sena ilu, kważi l-ark estern kollu sparixxa, u sussegwentement ħarġu sensiela ta' gżejjer magħrufa bħala Guanarivas.
Matul il-Perjodu Oligocene 25 miljun sena ilu, dawn il-gżejjer sparixxew taħt l-oċean u kienu koperti minn materjal detritali bħala konsegwenza tad-degradazzjoni u s-sedimentazzjoni sussegwenti tal-formazzjonijiet reċenti.
Minħabba l-vulkaniżmu intens li joriġina fil-muntanji Aguacate, il-firxa tal-muntanji Talamanca bdiet togħla mill-Perjodu Mioċenu 1.8 miljun sena ilu, u laħqet l-ogħla altitudni tal-ark intern. Dan il-vulkaniżmu aktar tard jagħti lok għall-Medda tal-Muntanji Volkanika Ċentrali u l-Medda tal-Muntanji Vulkanika ta' Guanacaste.
Barra mill-kosta tal-Paċifiku ta 'l-istmu ta' l-Amerika Ċentrali hemm dipressjoni taħt l-ilma msejħa l-Trench Mesoamerican.
Il-Kosta Rika tinsab fiż-żona ta' konverġenza tal-Pjanċa Cocos u l-Pjanċa tal-Karibew. Lejn il-Lbiċ tat-territorju, iż-żewġ pjanċi jinteraġixxu mal-Plate Nazca, każ magħruf bħala l-punt triplu, li jinsab fir-reġjun tal-Golf ta' Dulce. Il-proċess ta' subduction ifisser li l-pjanċa tal-Coco qed tegħreq gradwalment taħt il-pjanċa emerġenti tal-Karibew. Dan jiżżerżaq lejn il-Lvant, u b'hekk jipproduċi l-emerġenza gradwali tat-territorju tal-Kosta Rika, b'emerġenza ta '10 mm fis-sena.
Meta sseħħ is-subduzzjoni, minħabba l-isforzi tat-tkaxkir u l-kompressjoni, parti mill-materjal misjub fuq il-pjanċa li qed tiġi mnaqqsa hija sussegwentement maqsuma, u minħabba proċessi ta' lift tectonic, se tiġi ttrasformata f'eżenzjoni oroġenika. Dan huwa l-każ tal-firxa tal-muntanji Talamanca.
Il-parti l-oħra tal-materjal tinżel u, minħabba bidliet fil-pressjoni u fit-temperatura, tispiċċa ddub. Perċentwal tal-imsemmi materjal għandu t-tendenza li jitlta' fil-wiċċ fil-forma ta' lava, permezz tal-proċess imsejjaħ vulkaniżmu, u din l-akkumulazzjoni se tifforma meded ta' muntanji vulkaniċi.
Minħabba l-forzi tal-kompressjoni u l-irfigħ, il-qoxra tad-Dinja taqbeż il-limitu tal-elastiċità tal-blat, sabiex jinkisru, u jipproduċu rilaxx ta' enerġija, fl-istess ħin li jikkawżaw movimenti sismiċi.
L-eżenzjoni tal-Kosta Rika hija miksura. Jippreżenta artijiet baxxi minn 0 sa 800 m; medju, minn 800 sa 1,500 m, u għoli ta' 3,820 m. Joffri wkoll Wied Ċentrali għoli. Għandu tliet sistemi muntanjużi: l-assi ċentrali tal-muntanji, li jifforma s-sinsla tat-territorju kontinentali u huwa magħmul minn erba’ meded muntanjużi (Guanacaste, Minera de Tilarán, Volcánica Central u Talamanca); sistema muntanjuża sekondarja, ta’ oriġini eqdem u qċaċet baxxi (firxiet tal-muntanji Nicoya, firxiet tal-muntanji Fila Brunqueña u Osa); u l-Cocos Volcanic Oceanic Mountain Range, li tinsab taħt il-baħar wirt tal-pajjiż fl-Oċean Paċifiku.
It-territorju kontinentali tal-Kosta Rika huwa ffurmat minn assi muntanjuż lonġitudinali ċentrali, l-eqreb tal-kosta tal-Oċean Paċifiku, li jinsab fid-direzzjoni tal-majjistral-xlokk, twil madwar 650 km. Il-baċini idrografiċi tal-pajjiż jitwieldu minn dan l-assi muntanjuż, li jiddefinixxi wkoll il-morfoloġija tal-pjanuri, u f'nofs dan l-assi hemm id-depressjonijiet tettoniċi ewlenin, bħal Wied Ċentrali u Wied Ġenerali.
L-assi ċentrali tal-muntanji tal-Kosta Rika huwa maqsum f'erba 'taqsimiet:
Hija tinsab fil-majjistral tal-pajjiż, b'direzzjoni tal-majjistral-xlokk. Jkejjel 70 km fit-tul.1 Isservi bħala fruntiera naturali bejn il-provinċji ta' Guanacaste u Alajuela. Huwa magħmul minn sensiela ta' stratovulkani Kwaternarji, b'etajiet inqas minn miljun sena: Orosí (1,440 m s.l.m.), Rincón de la Vieja (1,895 m s.l.m.), Miravalles (2,028 m s.l.m.) u Tenorio (1,916 m s.l.m.). Għandu oriġini oroġenika u huwa wieħed mill-eqdem fil-Kosta Rika. Jippreżenta attività vulkanika primarja u sekondarja. Huwa sors ta' enerġija nadifa, prinċipalment idroelettrika u ġeotermali, u kambju barrani mit-turiżmu.
Hija tkejjel 50 km fit-tul. Huwa magħmul minn meded ta' muntanji b'widien fondi, b'diversi koni vulkaniċi antiki u riċenti, l-aktar importanti huwa l-vulkan Arenal (1670 m s.l.m.), stratovulkan imponenti b'forma konika kważi perfetta, li huwa ikona nazzjonali. Maġenbu hemm il-vulkan Chato, il-vulkan oħtu. Huwa magħmul minn blat vulkaniku Terzjarju fejn ġew lokalizzati vini tad-deheb f'xi setturi bħal Abangares u Miramar. Il-muntanji ta' Tilarán, Abangares, Cedral, San Antonio, Miramar u Aguacate jappartjenu għal din il-firxa tal-muntanji, b'mod ġenerali, elevazzjonijiet madwar 1,500 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m., bl-ogħla elevazzjoni tkun Cerro Cedral, b’1,842 m. n. m. Għandu importanza ekonomika minħabba l-produzzjoni ta' enerġija idroelettrika fil-ġibjun ta' Arenal u għat-turiżmu ekoloġiku u ta' avventura.
Din is-sistema muntanjuża tinsab lejn iċ-ċentru tal-pajjiż, separata mill-firxa tal-muntanji Minera de Tilarán mix-Xmara Balsa. Huwa magħmul minn 90 km ta’ koni vulkaniċi fi tarka, f’direzzjoni lvant-punent, li jifred il-pjanuri tat-tramuntana tal-Wied Ċentrali.Il-vulkani ewlenin huma Barva (2906 m s.l.m.), Poás (2,704 m s.l.m.), Irazú (3,432 m s.l.m.) u Turrialba (3,328 m s.l.m.), dawn it-tliet attivi ħafna. Vulkani inattivi oħra huma Platanar, Porvenir, Congo u Cacho Negro. Fuq l-għoljiet ta 'dawn il-vulkani jinsabu l-Wied Intermontane Ċentrali u l-Wied ta' El Guarco. Il-firxa tal-muntanji għandha wkoll erba' dipressjonijiet tettoniċi, magħrufa bħala passes, li jgħaqqdu r-reġjun ċentrali tal-pajjiż mar-reġjun tat-tramuntana u l-Karibew: Tapezco, Desengaño, La Palma u Coliblanco.
Jinsabu lejn ix-Xlokk tal-Kosta Rika, jestendi għal 150 km u jkompli sal-fruntiera mal-Panama.1 Huwa antiklinal iffurmat minn blat sedimentarju tal-baħar u blat vulkaniku antik u intrużiv, li l-formazzjoni tiegħu tappartjeni għall-era Terzjarja, minn 2 sa 23 miljun sena ilu. Tibda fil-lvant tal-Wied Ċentrali u għandha orjentazzjoni lejn il-majjistral lejn ix-xlokk. Is-sistema muntanjuża, peress li hija eqreb lejn il-kosta tal-Paċifiku, tippreżenta għadd akbar ta' karatteristiċi ġeografiċi, filwaqt li l-inklinazzjoni tagħha hija ħafna aktar ħafifa fis-settur tal-Atlantiku. Din il-firxa tal-muntanji, li tgħaddi mill-fruntiera mal-Panama, tissejjaħ il-Medda tal-Muntanji Chiriquí.
Għandu l-ogħla muntanji fil-pajjiż, li jaqbżu t-3,000 m f’altitudni: Chirripó (3,842 m s.l.m.), l-ogħla punt fit-territorju, fejn instabet evidenza li fl-imgħoddi l-qċaċet tagħha kienu koperti bil-glaċieri; Glaciers (3,812 m s.l.m.), Terbi (3,760 m s.l.m.), Uran, Kámuk (3,554 m s.l.m.), Cerro de la Muerte (3,491 m s.l.m.), fost oħrajn. M'hemm l-ebda vulkani fit-territorju tal-Kosta Rika, għalkemm il-Panama għandha l-vulkan Barú (3,475 m s.l.m., attiv).
Il-firxa tal-muntanji għandha diversi għoljiet: għoljiet Escazú, għoljiet Candelaria, għoljiet Ochomogo, għoljiet Dota u ringiela Matama.
Għandu l-akbar żona protetta fil-Kosta Rika, il-Park Internazzjonali La Amistad, li huwa Riżerva tal-Biosfera.
Minbarra l-assi ċentrali tal-muntanji, hemm sistemi ta 'muntanji indipendenti oħra ta' oriġini anzjani u altitudni aktar baxxa, li jinsabu fil-periferija tal-pajjiż. Il-kantini tiegħu huma eqdem minn dawk tal-assi ċentrali tal-muntanji u m'għandhomx attività vulkanika.
Dawn jiffurmaw l-assi tal-peniżola Nicoya, fil-majjistral tal-Paċifiku tal-pajjiż. Il-qċaċet tagħha huma ttundjati u ma jaqbżux il-1100 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m. Għandhom l-istess oriġini ġeoloġika bħall-peniżola ta' Santa Elena, fit-Tramuntana tal-Kosta Rika, l-eqdem artijiet fit-territorju. L-eżenzjoni hija imħatteb ħafna, rappreżentata prinċipalment mill-għoljiet ta' Nicoya u l-għoljiet ta' Barra Honda.
Is-sistema muntanjuża tal-peniżola hija magħmula mill-Kumpless Nicoya, li l-ogħla għoljiet tiegħu huma Cerro Azul (1,018 m s.l.m.), Cerro Vista al Mar (980 m s.l.m.), Cerro Mata de Cana (972 m s.l.m.), Cerro Esperanza (920 m s.l.m.), m a.s.l.), Cerro Madrigal (835 m s.l.m.), Cerro Frío (756 m s.l.m.) u Cerro Pozo (755 m s.l.m.). Fl-inħawi tal-Barra Honda, hemm depożiti ta' ġebla tal-franka mill-Mijoċen. L-erożjoni ta' dawn id-depożiti ġġenerat ħelsien tat-tip karst, li wassal għal sistema b’ħafna kaverni.
Hija sistema muntanjuża li tinsab lejn in-nofsinhar tal-firxa tal-muntanji Talamanca. Hija timxi b'mod parallel mal-kosta u l-għoli tiegħu medja ta' 1,000 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m., b'Cerro Anguciana tkun l-ogħla f'1717 m. n. m. Huma ta' formazzjoni antika u għandhom depożiti ta' boksajt u metalli oħra. Huma muntanji dojoq iffurmati minn reverse faulting. Għandu kon vulkaniku wieħed estint: il-vulkan Mano de Tigre. Il-firxa tal-muntanji tinqasam f'żewġ partijiet fl-għoli ta' Paso Real, f'Palmar Norte, biex tagħti lok għall-fluss qawwi tax-Xmara Grande de Térraba. Lejn il-Lbiċ ta' Paso Real, il-firxa tal-muntanji għandha altitudni ogħla u kumplessità ġeoloġika, inkluża l-formazzjoni ta' għerien, bħal dawk li jinsabu fit-tramuntana ta' Ciudad Neily.
Bħall-firxiet tal-muntanji ta' Nicoya, hija magħmula minn għoljiet u plateaus li jiffurmaw l-assi lonġitudinali tal-peniżola ta' Osa, fix-Xlokk tal-pajjiż, b'għoli ta' ftit aktar minn 600 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m. Huma jiffurmaw l-istess kumpless mal-punt Burica.
Il-Coco Volcanic Oceanic Mountain Range hija ta’ oriġini vulkanika u hija parti minn katina ta’ muntanji taħt l-ilma li testendi mill-Gżejjer Galapagos sat-Trenċa Mesoamerikana, u tilħaq ‘il barra mill-kosta tal-pajjiż fl-Oċean Paċifiku. Huwa magħmul minn sensiela ta’ vulkani tal-baħar estinti, li l-uniku punt prominenti tagħhom fil-baħar tal-wirt tal-pajjiż huwa Coco Island, li tinsab 500 km mill-belt ta’ Puntarenas.
Din il-firxa tal-muntanji għandha estensjoni ta’ 1,200 km fit-tul, li minnhom 815 km jinsabu fl-ibħra territorjali tal-Kosta Rika, li tagħmilha 1.75 darbiet itwal mit-territorju kontinentali tal-pajjiż u l-itwal firxa tal-muntanji fl-Amerika Ċentrali. L-elevazzjoni medja tagħha hija 2000 m 'l fuq mill-qiegħ tal-oċean, bi crest 1000 m taħt il-livell tal-baħar. Il-wisa 'tagħha hija ta' 100 sa 300 km. Għandu loam wieqaf b'għoljiet tul il-crest, b'depressjonijiet tettoniċi mimlija sedimenti. Il-firxa tal-muntanji oċeaniċi għandha madwar 100 vulkan, wieħed minnhom Gżira Coco, estinta għal 1.5 miljun sena, u l-unika gżira oċeanika tal-Kosta Rika fis-sens strett tal-kelma.
Il-formazzjoni tal-firxa tal-muntanji oċeaniċi għandha l-oriġini tagħha fil-vulkaniżmu tal-Gżejjer Galapagos, minħabba l-azzjoni tat-tektoniċi tal-pjanċi Cocos u tal-Karibew, li l-azzjoni tagħhom tmexxi l-firxa tal-muntanji b'veloċità ta '8 ċm fis-sena, għaż-żona ta' subduzzjoni. barra mill-kosta tal-Paċifiku tal-Kosta Rika. Ir-reżistenza tal-vulkani taħt l-ilma biex jiġu kkunsmati taħt il-massa kontinentali hija dik li tikkawża l-biċċa l-kbira tat-terremoti li jaffettwaw il-pajjiż, peress li jinqasmu taħt iż-żona ta 'interazzjoni taż-żewġ pjanċi.
Il-Kosta Rika għandha żewġ tipi ta' widien: id-depressjonijiet tettoniċi u ġeoloġiċi, li l-aktar importanti minnhom huma l-Wied Ċentrali u l-Wied Ġenerali, u l-widien tax-xmajjar, iffurmati mill-azzjoni tax-xmajjar, bħal Wied Tempisque, Wied Orosi, Wied La Estrella jew Wied Térraba.
Il-Wied Ċentrali tal-Kosta Rika huwa dipressjoni tettonika b'erja ta '32,200 km², li tinsab fiċ-ċentru tal-pajjiż u delimitata mill-firxa tal-muntanji Vulkaniċi Ċentrali u l-firxa tal-muntanji Talamanca. Huwa l-post fejn huma kkonċentrati l-ibliet l-aktar importanti tal-pajjiż u l-kapitali tal-provinċji ta 'San José, Alajuela, Heredia u Cartago. Għandu għoli medju ta' 1,000 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m., b'temperaturi medji ta '18 °C sa 24 °C. Jikkomunika mal-kosti u mal-intern tal-pajjiż permezz ta' sistema ta' toroq.
Hija maqsuma f'żewġ taqsimiet mill-għoljiet Ochomogo: is-settur tal-punent jew Wied Ċentrali tal-Punent, fejn jinsabu l-kapitali tal-pajjiż, San José, u l-ibliet ta' Heredia u Alajuela; u s-settur tal-Lvant jew Valle del Guarco, fejn tinsab il-belt ta' Cartago.
Il-General-Coto Brus Valley huwa depressjoni ġeoloġika, b'direzzjoni tal-majjistral-xlokk, li tinsab lejn in-nofsinhar tal-pajjiż. L-iktar punt baxx tiegħu huwa okkupat mill-kanali tax-Xmara Ġenerali u tax-Xmara Coto Brus, li huma l-kolletturi tal-ilmijiet evakwati mill-inklinazzjoni tan-Nofsinhar tal-firxa tal-muntanji Talamanca. Din iż-żona rċeviet ammont kbir ta 'sedimenti mid-denudation tal-eżenzjoni muntanjuża. L-iktar belt importanti hija San Isidro del General.
Id-dipressjoni ġeoloġika ta' Tempisque, li tinsab bejn il-peniżola ta' Nicoya u l-firxa tal-muntanji ta' Guanacaste, tippreżenta topografija ċatta u ondulata, b'depressjonijiet minuri ta' għargħar tul il-kanal prinċipali tax-Xmara Tempisque, għalhekk hemm depożiti ta' sedimenti lejn iż-żona tal-bokka prinċipalment, u il-formazzjoni tagħha ġiet iffavorita mir-reżistenza baxxa tal-materjal vulkaniku għall-erożjoni, li t-trasport tiegħu ġie żgurat mix-xmara nnifisha.
Il-pjanuri tal-Kosta Rika huma ffurmati prinċipalment mill-akkumulazzjoni ta 'materjali sedimentarji, ikkawżati mill-arranġament tal-assi ċentrali tal-muntanji tal-pajjiż. Minħabba l-karatteristiċi tagħhom, huma maqsuma fi tliet gruppi: pjanuri tat-Tramuntana, pjanuri tal-Karibew u pjanuri tal-Paċifiku. L-elevazzjonijiet tagħha ma jaqbżux il-500 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m.
Huma pjanuri periferali, ta' oriġini alluvjali, peress li kienu ffurmati mis-sedimenti kkontribwiti mix-xmajjar li jinżlu mill-assi ċentrali tal-muntanji. Il-pjanuri tat-Tramuntana u l-Karibew huma aktar estensivi, qasmu minn xmajjar twal u qawwija li jiffurmaw meandri. Huma jieħdu ismijiet differenti skont iż-żoni: Guatusos, San Carlos, Sarapiquí, Tortuguero, Santa Clara, Pacuare, Matina u Estrella, minbarra l-widien ta' Sixaola u Talamanca. Il-pjanuri tal-Paċifiku huma iżgħar fid-daqs, iżda huma wkoll aktar varjati minn dawk tal-Atlantiku.
Fit-tramuntana tal-pajjiż hemm pjanuri estensivi li l-estensjoni tagħhom testendi mill-firxa tal-muntanji Guanacaste sal-bank tal-punent tax-Xmara Sarapiquí. Il-faċċata tal-penetrazzjoni tagħha kienet ix-Xmara San Carlos, tributarju tas-San Juan. Fit-tramuntana hemm il-canton ta' San Carlos, u l-bliet ta' Upala u Los Chiles, qrib ħafna tal-fruntiera man-Nikaragwa. Iż-żewġ pjanuri li jispikkaw f'din iż-żona huma l-pjanura ta' San Carlos u l-pjanura ta' Guatusos. L-artijiet tagħha jintużaw għat-tkabbir tal-qamħ, il-ħaxix, u għat-tismin tal-bhejjem u l-ħalib.
Il-pjanuri tal-Karibew jestendu mix-xatt tal-lvant tax-Xmara Sarapiquí sal-kosta Atlantika, u jiffurmaw parti kbira mit-territorju tal-provinċja ta' Limón. Ix-xmajjar Toro Amarillo, Chirripó, Tortuguero, Pacuare u Chirripó tal-Atlantiku ffurmaw il-pjanura wiesgħa li testendi fil-majjistral ta' Limón. Ix-Xmara Sixaola tinsab aktar fix-Xlokk u hija maqsuma mal-Panama; Ħoloq dipressjoni magħrufa bħala l-Wied Talamanca u l-pjanura kostali nnifisha.
Il-pjanura kostali tal-Karibew hija baxxa u parzjalment miksija b'foresti tropikali tropikali. Il-ħamrija tagħha tintuża fi pjantaġġuni tal-banana u tal-kawkaw, laħam u bhejjem tal-ħalib. Il-kanal Tortuguero, twil 112 km, jgħaqqad Moín mal-fruntiera man-Nikaragwa.
Il-pjanuri tal-Karibew għandhom reġjuni estensivi koperti fil-ġungla tropikali u żoni swampy, speċjalment fit-Tramuntana tal-Karibew. Il-pjanuri taċ-ċentru u tan-Nofsinhar tal-Karibew jintużaw prinċipalment għall-kultivazzjoni tal-banana u l-kawkaw.
Il-pjanura kostali tal-Paċifiku hija dejqa, u tisparixxi hekk kif il-meded tal-muntanji jersqu lejn il-kosta. L-artijiet tal-Paċifiku huma li jwasslu għall-agrikoltura, għandhom infrastruttura turistika akbar u l-biċċa l-kbira tal-attività tas-sajd tal-pajjiż issir fuq il-kosti tiegħu. Il-pjanura hija l-aktar estensiva fit-Tramuntana tal-Paċifiku, u tilħaq 75 km wiesgħa, u tgħaqqad il-wied ta' Tempisque, fejn tissejjaħ il-pampa Guanacaste jew art baxxa. Jestendi mill-plateau ta' Santa Rosa sal-Golf ta' Nicoya, u huwa magħmul minn pjanuri alluvjali u saffi ta' rmied vulkaniku. F'dan ir-reġjun, jitkabbru qmuħ u kannamieli u jitrabbew baqar għat-tismin.
Fil-Paċifiku ċentrali hemm iż-żona tal-Parrita, għandha żewġ terrazzi tal-baħar, interrotti minn xi għoljiet mhux ogħla minn 100 m f'altitudni. Il-Wied tal-Parrita jestendi sa Punta Uvita u huwa ffurmat minn materjal sedimentarju u vulkaniku mill-firxa tal-muntanji Talamanca. Qmuħ u palm Afrikan huma mkabbra.
Il-pjanura titwessa' lejn in-nofsinhar, u tilħaq 50 km wiesgħa. Il-pjanuri tan-Nofsinhar tal-Paċifiku jinsabu fuq il-peniżola ta' Osa, sa Golfo Dulce, u jingħaqdu mal-widien ta' General-Coto Brus u Diquís. Huma magħmula minn materjali tal-baħar, fluvjali u vulkaniċi. Huma l-aktar sħan u b'xita fuq il-kosta tal-Paċifiku, peress li huma affettwati minn irjieħ umdi tal-Lbiċ.
Ix-xmajjar tal-Kosta Rika joriġinaw tul l-assi ċentrali tal-muntanji, u joħorġu fil-kosti tal-Oċean Paċifiku u l-Baħar Karibew.
Ix-xmajjar li joħorġu fl-Oċean Paċifiku għandhom tendenza li jkunu qosra u mgħaġġla, dan għaliex l-assi tal-muntanji li minnu joriġinaw huwa eqreb lejn il-kosta, u jifforma terren inklinat ħafna bi ftit erja x'tkopri. Minħabba dan, huma xmajjar suxxettibbli għal valangi, b'qiegħ tal-blat u terren inqas umdu. Huma fonda, b'għoljiet kbar imħatteb li jżidu l-qawwa ta 'erożjoni tagħhom, għalhekk il-fond tal-kanali tagħhom, bħalma huwa l-każ tal-baċin tax-Xmara Grande de Tárcoles, li jinsab fir-Reġjun tal-Paċifiku Ċentrali. Min-naħa l-oħra, fin-Nofsinhar tal-Paċifiku u t-Tramuntana tal-Paċifiku, ix-xmajjar iridu jivvjaġġaw minn pjanuri kbar qabel ma jaslu l-baħar. Il-fluss tiegħu jonqos b'mod sinifikanti matul l-istaġun xott, speċjalment fix-xmajjar tal-Paċifiku tat-Tramuntana u ċentrali.
L-inklinazzjoni tal-Paċifiku għandha tliet baċiri idrografiċi ewlenin, imqassma mill-majjistral sax-xlokk:
Xmajjar importanti oħra fuq in-naħa tal-Paċifiku huma x-Xmara Guacimal, ix-Xmara Aranjuez, ix-Xmara Abangares, ix-Xmara Seco, ix-Xmara Lagarto, ix-Xmara Jesús María u x-Xmara Barranca, li joriġinaw fil-firxa tal-muntanji tal-minjieri ta’ Tilarán u joħorġu fil- marġini tal-lvant tal-Golf ta' Nicoya; Ix-Xmara Parrita, flimkien max-Xmara Pirrís, tifforma l-baċin ewlieni taż-żona Quepos-Parrita; u x-Xmara Savegre, li tgħaddi fil-Park Nazzjonali Manuel Antonio, ġiet enfasizzata bħala l-aktar nadifa fl-Amerika Ċentrali.
Ix-xmajjar fuq din l-inklinazzjoni huma itwal, usa 'u aktar abbundanti minn dawk tal-Paċifiku, minħabba li l-assi ċentrali tal-muntanji huwa aktar 'il bogħod mill-kosta, għalhekk id-distanza għall-ivvjaġġar hija akbar. Huma xmajjar twal u bil-mod li jaqsmu pjanuri estensivi, u għalhekk għandhom it-tendenza li jiffurmaw meandri u fergħat, jaqsmu l-ilmijiet tagħhom f'żewġ kanali fil-partijiet t'isfel tar-rotta tagħhom. F'ħafna taqsimiet tal-pjanuri jiffurmaw żoni mdaqqsa. Huma kkaratterizzati wkoll mill-materjal abbundanti li jġorru (sediment u fdalijiet ta' veġetazzjoni), u minħabba li spiss ibiddlu d-direzzjoni. Għandu torrent kostanti matul is-sena, relatat mal-livelli għoljin ta 'preċipitazzjoni annwali f'dan ir-reġjun.
Ġie maqsum f'żewġ għoljiet: is-subslope tat-tramuntana, li fiha x-xmajjar jitilgħu fil-Lag Nikaragwa jew ix-Xmara San Juan tan-Nikaragwa, li tixxotta din tal-aħħar u ġġorr l-ilmijiet ta' dawn ix-xmajjar sal-Baħar Karibew, u s-subslope tal-Karibew proprju. , fejn ix-xmajjar joħorġu direttament fil-baħar.
L-aktar xmajjar importanti tas-subslope tat-Tramuntana huma, mill-punent għal-lvant:
Xmajjar notevoli oħra fuq din l-inklinazzjoni huma x-Xmara Sapoá (32 km), fuq il-fruntiera man-Nikaragwa, li tgħaddi fil-Lag Nikaragwa; u x-Xmara Celeste, li hija importanti għat-turiżmu fir-reġjun, minħabba l-ilmijiet blu ċari partikolari tagħha, ir-riżultat ta 'effett ottiku prodott mit-tixrid tad-dawl tax-xemx minħabba l-konċentrazzjoni għolja ta' silikati tal-aluminju.
L-aktar xmajjar importanti li jmorru direttament fil-Baħar Karibew huma, mill-punent għal-lvant u mit-tramuntana għan-nofsinhar:
Sistema Reventazón (110 km)-Parismina (92 km) hija bażika għall-Wied Ċentrali peress li tiġbor l-ilmijiet tas-settur tal-Lvant (Wied Guarco). Tul il-kors tiegħu jirċievi diversi tributarji, bħax-xmajjar Jiménez, Tapantí, Macho u Navarro. Huwa t-tielet baċin idrografiku fil-pajjiż u l-aktar importanti fir-reġjun tal-Karibew. El Reventazón għandu l-akbar impjant idroelettriku fl-Amerika Ċentrali u t-tieni l-akbar proġett infrastrutturali fl-istmu tal-Amerika Ċentrali, wara l-Kanal tal-Panama.
Xmajjar importanti oħra fir-reġjun tal-Karibew huma x-Xmara Pacuare, ix-Xmara Chirripó Atlántico, ix-Xmara Matina, ix-Xmara Banano, ix-Xmara Bananito u x-Xmara La Estrella.
Is-sorsi tal-ilma tal-wiċċ fil-Kosta Rika intużaw għal użi multipli, bħall-produzzjoni tal-enerġija idroelettrika, it-trattament tal-ilma tax-xorb, u rikreazzjoni u kontroll tal-għargħar.
Il-baċir Arenal-Tempisque, fejn jopera l-ġibjun ta’ Arenal, huwa l-akbar proġett idroelettriku fil-pajjiż. L-istess baċin huwa użat downstream għall-irrigazzjoni fil-provinċja ta 'Guanacaste, akkwakultura, rikreazzjoni, kontroll ta' l-għargħar u konservazzjoni ta 'ekosistema mistagħdra.
Il-ġenerazzjoni idroelettrika hija l-attività li tuża l-akbar ammont ta’ ilma tax-xmara, billi tuża madwar 70% tat-total għal dan il-għan, u l-attività agrikola bi 22.8%. L-użu tal-ilma għall-konsum mill-bniedem, it-turiżmu, l-industrija u l-agroindustrija jirrappreżentaw inqas minn 8.0% tal-estrazzjoni totali.
L-aktar akkwiferi importanti fil-pajjiż huma: Colima Superior, Colima Inferior, Barba, Liberia, Bagaces, Barranca, La Bomba (Limón), Zapandí u l-akwiferi kostali: Jacó, Playas del Coco, Brasilito u Flamingo.
Bil-għan sod li jiġu protetti s-sorsi tal-ilma, ix-xmajjar, il-flora u l-fawna, madwar 29% tat-territorju nazzjonali ġie ddikjarat żoni protetti.
Il-Kosta Rika għandha kosti kemm fuq l-Oċean Paċifiku kif ukoll fil-Baħar Karibew. B'kollox, għandha 1,236 km. Il-kosti tal-Kosta Rika jinsabu fi proċess kostanti ta' erożjoni jew mili, kif ġara bid-deformazzjoni li sofriet il-kosta tal-Karibew fit-terremot ta' Limón tal-1991, meta 90 km tal-kosta telgħet madwar metru.
Iż-żewġ kosti tal-oċeani għandhom differenzi notevoli f'termini tal-estensjoni, il-konfigurazzjoni u l-klima tagħhom.
Huwa twil 1,016 km, li jagħmilha sitt darbiet akbar mill-kosta tal-Karibew. Hija l-aktar popolata u l-aktar attiva f'termini ta' kummerċ u turiżmu. Hija topografikament aktar imħatteb mill-kosta tal-Karibew, b'ħafna karatteristiċi ġeografiċi:
Il-kosta tibda lejn il-majjistral bil-Bajja ta' Salinas u l-peniżola ta' Santa Elena, li fihom l-eqdem kantina ġeoloġika fil-pajjiż (80 miljun sena). Il-Golf ta' Papagayo jifred Santa Elena mill-Peniżola Nicoya. Dan il-golf huwa ta’ importanza ekonomika kbira għall-pajjiż peress li huwa wieħed miċ-ċentri turistiċi ewlenin, minħabba l-bosta bajjiet u bajjiet tiegħu, li minnhom tispikka l-Bajja ta’ Culebra. Il-peniżola ta’ Nicoya hija l-akbar fil-pajjiż, b’bosta rdum, promontorji tal-blat, bajjiet u kapep, li fosthom jistgħu jissemmew Cape Velas, Cape Blanco u Punta Morales.
Il-peniżola tinkludi l-Golf ta' Nicoya, li huwa l-aktar daħla tal-baħar fond fil-Kosta Rika, u li fih jgħaddu żewġ xmajjar l-aktar importanti tal-pajjiż: Tempisque u Tárcoles. Il-Golf ta’ Nicoya fih mill-inqas 12-il gżira, uħud minnhom popolati. Għandu wkoll iż-żewġ portijiet l-aktar importanti fil-Paċifiku, Puntarenas u Caldera. Fil-każ tal-belt ta’ Puntarenas, hija mibnija fuq ilsien tar-ramel li joħroġ fil-golf, iffurmat minn materjal sedimentarju depożitat matul sekli mix-Xmara Barranca.
Lejn ix-Xlokk, il-kosta tifforma żewġ bajjiet: Herradura Bay u Coronado Bay. Dan huwa limitat minn Punta Quepos u Punta Llorona, u huwa l-post fejn ix-Xmara Grande de Térraba, l-akbar fil-pajjiż, tgħaddi f'delta wiesgħa. Il-peniżola Osa hija l-akbar fix-Xlokk tal-pajjiż. Għandha bosta bajjiet u l-Park Nazzjonali ta' Corcovado, l-aktar bijodiversità fil-Kosta Rika. Cape Matapalo, fl-aħħar tal-peniżola, huwa l-eqreb punt fuq il-kontinent tal-pajjiż għall-Gżira Cocos (436 km). Il-Peniżola ta' Osa tagħlaq il-Golf ta' Dulce, li fih kosta protetta, mangrovji u salini. L-aħħar karatteristika tal-kosta tan-nofsinhar hija Burica Point, li taqsam mal-Panama.
Għandha estensjoni ta' 220 km, li tifrex minn Punta Castilla, fil-bokka tax-Xmara San Juan, sax-Xmara Sixaola. Għandha klima tropikali b'xita li tħalli l-kosta taħt l-influwenza tal-irjieħ tal-grigal. Il-kurrent ekwatorjali tal-Golf tal-Messiku jgħaddi minn din il-kosta, u jħalli formazzjonijiet tal-qroll li jkunu naraw, li ma jseħħx fuq il-kosta tal-Paċifiku.
Il-kosta għandha konfigurazzjoni rettilineari, iddeterminata mill-akkumulazzjoni ta 'materjal sedimentarju minn alluvju depożitat mix-xmajjar, minbarra l-effett tal-mewġ. L-aktar inċidenti notevoli jibdew mill-bokka wiesgħa tax-Xmara Colorado u x-Xmara Reventazón-Parismina fil-Grigal, li l-armi multipli tagħhom jiffurmaw gżejjer tax-xmajjar, bħall-Gżira Calero, l-akbar fil-Kosta Rika. Il-korsa ta 'meandering tax-xmajjar tikkawża konċentrazzjoni ta' materjali abbundanti li jiffurmaw biċċiet tar-ramel, laguni u laguni, bil-bar ta 'Colorado jispikka.
Warajha tiġi Moín Bay, fejn tinsab il-Gżira Uvita, u l-outcrop fejn tinsab Puerto Limón, l-iktar belt importanti fil-Karibew. Lejn ix-Xlokk hemm Punta Cahuita, Uva, Mona u Cocles.
Il-Kosta Rika għandha varjetà wiesgħa ta' gżejjer ta' oriġini varjata fiż-żewġ oċeani. Ħafna minnhom huma parti minn parks nazzjonali u rifuġji naturali, filwaqt li oħrajn huma abitati, l-aktar dawk fil-Golf ta' Nicoya.
Dawn jinsabu fil-Bajja ta' Salinas, fuq il-kosta tal-Oċean Paċifiku, ħdejn il-fruntiera man-Nikaragwa. Huma gżejjer żgħar li jservu bħala kenn naturali għall-għasafar u l-fawna tal-baħar. Huma parti miż-Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste.
Huma sensiela ta' gżejjer ta' oriġini vulkanika, li jinsabu fil-Golf ta' Nicoya, ħafna minnhom popolati minn żmien qabel il-Kolombja. Amministrattivament, huma parti mill-provinċja ta 'Puntarenas. L-akbar minnhom hija l-gżira ta 'Chira, li tinsab ħdejn il-bokka tax-Xmara Tempisque. Bi 43 km², hija l-akbar gżira fl-Oċean Paċifiku u l-aktar popolata. Il-Gżira Venado (6.5 km²), il-Gżira Caballo, u l-Gżira Cedros għandhom villaġġi żgħar li jgħixu bis-sajd artiġjanali.
Li jmiss fl-importanza hija San Lucas Island, l-eqreb tal-belt ta 'Puntarenas (8 km). San Lucas fih ħabs antik u bħalissa huwa kenn għall-annimali selvaġġi u sit turistiku. Ħdejn San Lucas hemm gżejjer żgħar mhux popolati li huma parti minn rifuġji naturali: Gżira Bejuco, Gżira Muertos, Gżira Jesusita, Gżira Pan de Azúcar, Gżira Pájaros, Gżira Guayabo u Gżira Negritos.
Il-Gżira Tortuga, flimkien mal-gżejjer ta 'Alcatraz u Tolinga, hija sit turistiku importanti għall-bajjiet tagħha u l-veġetazzjoni lush. Il-gżira ta' Cabo Blanco, li tinsab faċċata tagħha, fit-tarf tal-Lbiċ tal-peniżola Nicoya, hija parti mill-eqdem żona protetta fil-Kosta Rika.
Lejn ix-Xlokk tal-Golf ta' Nicoya, hemm diversi gżejjer: il-Gżira Herradura, li tinsab fil-bajja tal-istess isem; Il-Gżira Damas, gżira tax-xmara marittima ħdejn il-belt ta' Quepos, li tinsab fil-bokka tax-Xmara Paquita; il-gżejjer tal-Park Nazzjonali Manuel Antonio (Olocuitas, Gemelas, Verde, Toro Amarillo u Mogote), li huma parti minn din iż-żona protetta; Il-Gżira Ballena, fil-Park Nazzjonali tal-Baħar Ballena, hija sit li jbejtu diversi speċi ta' balieni.
Waħda mill-aktar importanti hija l-Gżira Caño, li tinsab fil-punent tal-peniżola Osa, li għandha banek tal-qroll u ħajja tal-baħar abbundanti. Minbarra li hija kenn għall-annimali selvaġġi, il-Gżira Caño għandha l-uniku sit arkeoloġiku fil-Kosta Rika bi sferi tal-ġebel li nstab barra mit-territorju kontinentali tal-pajjiż.
Iż-żona tad-delta Térraba-Sierpe għandha bosta gżejjer tax-xmajjar, inklużi l-Gżira Violín u l-Gżejjer Zacate.
Cocos Island hija l-aktar gżira famuża fil-Kosta Rika. Hija tinsab 500 km fix-Xlokk ta' Puntarenas, il-provinċja li tappartjeni għaliha, fil-koordinati 05°31′N 87°04′W. Jista' jiġi aċċessat biss bid-dgħajsa. Il-gżira hija l-uniku outcrop ta' firxa ta' muntanji vulkanika estinta twila 700 km li testendi taħt il-baħar wirt tal-Kosta Rika. L-art tagħha hija 23.85 km², u tkejjel 7.6 km twila u 4.4 km wiesgħa, bil-forma tagħha bejn wieħed u ieħor rettangolari. Il-kosta hija sinuuża, b'karatteristiċi ġeografiċi bħal irdum, bajjiet u kapep. L-ogħla punt tagħha huwa Cerro Iglesias (575 m s.l.m.). Għandha bosta korsijiet tal-ilma li jiffurmaw sa 200 kaskata. Madwarha hemm diversi gżejjer bħall-Gżira Manuelita u l-Moais.
Hija kkaratterizzata mill-bijodiversità abbundanti tagħha, u għalhekk ġiet iddikjarata park nazzjonali u Sit ta' Wirt Dinji mill-UNESCO. Huwa kopert minn foresta sħaba lush. Minn 235 speċi ta' pjanti identifikati, 70 huma endemiċi. Minn 362 insett, 64 huma endemiċi. Hemm 2 speċi endemiċi ta' gremxul. Hemm ukoll 3 speċi ta' brimb irreġistrati; 85 għasfur, 4 minnhom endemiċi; 57 krustaċji; 118 tal-molluski; aktar minn 200 ħuta u 18-il qroll. L-insedjament ewlieni jinsab f'Waffer Bay, kważi kompletament magħmul minn persunal xjentifiku u ta' konservazzjoni: gwardjani tal-park, bijoloġisti, riċerkaturi, baħħara u voluntiera.
Il-Kosta Rika għandha tliet gruppi ta 'gżejjer fil-Baħar Karibew: fit-Tramuntana tal-Karibew, hemm bosta gżejjer tax-xmajjar, iffurmati mill-bokka ta' diversi xmajjar fid-delta tax-Xmara San Juan, fuq il-fruntiera man-Nikaragwa. Il-biċċa l-kbira minn dawn il-gżejjer għandhom art bil-baħar, li jiffurmaw parti minn rifuġji naturali u tal-annimali selvaġġi. Il-Gżira Calero hija l-akbar fil-Kosta Rika (151.6 km²), segwita mill-Gżira Brava (44.4 km²), it-tnejn separati mix-Xmara Colorado. Hemm ukoll il-gżejjer Tortuguero, Pacuare, Penitencia u Palma, li jinsabu fil-bokka tax-xmajjar fil-Baħar Karibew. Il-gżejjer huma abitati ftit, bil-familji jiddedikaw lilhom infushom għall-agrikoltura u s-sajd.
Fil-Karibew ċentrali, l-aktar gżejjer notevoli huma Isla Moín u Isla Uvita, li jinsabu quddiem Puerto Limón. Moín jinsab fejn jibda l-kanal Tortuguero, li jippermetti komunikazzjoni tax-xmara bejn Limón u l-fruntiera man-Nikaragwa. Quddiem din il-gżira hemm il-port ta’ Moín, l-aktar baċir importanti fil-pajjiż fejn isiru l-esportazzjonijiet madwar l-Atlantiku. Il-Gżira Uvita, li tinsab 3 km quddiem Puerto Limón, hija ta’ importanza storika, peress li kienet l-ewwel punt fit-territorju nazzjonali fejn Kristofru Kolombu niżel fl-1502, fir-raba’ u l-aħħar vjaġġ tiegħu. Hija magħmula minn irdum tal-blat u miksija b'veġetazzjoni lush, iżda hija diżabitata.
Fin-Nofsinhar tal-Karibew, hemm Punta Mona Island, magħrufa wkoll bħala Monkey Point, gżira żgħira 'l barra mill-kosta tal-canton ta' Talamanca, ħdejn il-bokka tax-Xmara Sixaola. Għandha kosta irregolari b'sikek tal-qroll u hija koperta minn foresti tropikali. Hija parti mir-Rifuġju Nazzjonali tal-Ħajja Selvaġġa Mħallta Jairo Mora Sandoval Gandoca-Manzanillo.
Il-baħar territorjali tal-Kosta Rika għandu wisa 'ta' 12-il mil nawtiku (22,200 km²) tul il-kosta kollha. Huwa meqjus bħala parti integrali tal-pajjiż għall-iskopijiet legali kollha. Miżjud ma' l-estensjoni territorjali tal-pajjiż (51,100 km²), din tammonta għal total ta' 73,300 km². Bil-liġi, iż-żona marittimu-terrestri hija proprjetà tal-Istat u ma tistax tkun proprjetà ta' individwi.
Il-baħar patrimonjali huwa magħmul minn 188 mil nawtiku (348,210 km²) lejn il-baħar miftuħ, wara t-12-il mil tal-baħar territorjali. Iż-żona ekonomika esklussiva tal-Kosta Rika fiż-żewġ oċeani tammonta għal 574,725 km², li miżjuda mal-erja tal-art tagħti lill-pajjiż total ta '625,825 km² f'erja. Il-baħar tal-wirt tal-Kosta Rika fl-Oċean Paċifiku huwa akbar milli fil-Baħar Karibew minħabba l-lokazzjoni ġeografika tal-Gżira Cocos. Il-Kosta Rika teżerċita s-sovranità fuq il-baħar tal-wirt tagħha kemm għall-finijiet ta’ sfruttament kummerċjali, kif ukoll għall-esplorazzjoni, il-konservazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsi ħajjin u mhux ħajjin (taħt il-ħamrija u l-ilmijiet) skont il-liġi internazzjonali.
Permezz tal-Baħar Karibew, il-Kosta Rika għandha limiti marittimi man-Nikaragwa, il-Panama u l-Kolombja. Permezz tal-Oċean Paċifiku, il-Kosta Rika għandha limiti marittimi man-Nikaragwa, il-Panama, il-Kolombja u l-Ekwador, dan tal-aħħar permezz tal-limitu marittimu bejn il-Gżira Cocos u l-Gżejjer Galapagos.
Il-Kosta Rika huwa pajjiż klimatikament varjat ħafna, ġeneralment jinsab fir-reġjun neotropikali, għalhekk għandu klima tropikali, b'żewġ staġuni definiti sew fi kważi t-territorju kollu: l-istaġun xott (imsejjaħ ukoll sajf) u l-istaġun tax-xita (imsejjaħ xitwa). ). L-istaġun niexef jibda mill-bidu ta’ Diċembru sal-aħħar ta’ April, filwaqt li l-istaġun tax-xita jibda mill-bidu ta’ Mejju sal-aħħar ta’ Novembru Barra minn hekk, matul l-istaġun tax-xita hemm żmien imsejjaħ Veranillo de San Juan fl-aħħar jiem tax-xahar ta’ Ġunju meta l-klima għal darb’oħra ssir staġun niexef għal perjodu qasir ta’ żmien.5
Madankollu, it-topografija tal-pajjiż hija diverġenti ħafna, bil-preżenza ta 'muntanji, widien u pjanuri f'territorju pjuttost żgħir. Minħabba l-post tropikali tagħha, it-temperatura ma ssofrix varjazzjonijiet drastiċi. Billi jinsab fl-emisferu tat-Tramuntana, in-nazzjon huwa affettwat minn bidliet staġjonali matul ix-xahar ta 'Diċembru, meta t-temperaturi għandhom it-tendenza li jonqsu b'mod konsiderevoli minħabba l-irjieħ tat-tramuntana fl-ogħla postijiet fil-pajjiż. It-tul tal-ġurnata huwa affettwat matul is-solstizji u l-ekwinozji. Is-sistemi tal-muntanji jimxu lonġitudinali mill-majjistral sax-xlokk, u jiddeterminaw tliet reġjuni klimatiċi ewlenin:
Barra minn hekk, l-Istitut Meteoroloġiku Nazzjonali jaqsam il-Kosta Rika, skont ċerti karatteristiċi u differenzjazzjonijiet, fis-sitt reġjuni klimatiċi li ġejjin: Wied Ċentrali, Paċifiku tat-Tramuntana, Paċifiku Ċentrali, Żona tan-Nofsinhar, Żona tat-Tramuntana, Karibew u Gżira Cocos.
Minħabba l-lokazzjoni ġeografika tan-nazzjon, it-territorju huwa affettwat kull sena mill-istaġun tal-uragani, b'impatt akbar fi żminijiet storiċi mill-Uragan Fifi-Orlene (1974), l-Uragan Juana (1985), l-Uragan Cesar-Douglas (1996), l-Uragan Mitch (1998), Maltempata Tropikali Alma (2008), Uragan Tomás (2010), Uragan Otto (2016), Maltempata Tropikali Nate (2017) u Uragan Eta (2020)
Il-Kosta Rika għandha kopertura ta' veġetazzjoni rikka, kemm f'termini ta' varjetà ta 'speċi kif ukoll id-densità tagħhom. Hemm aktar minn 12,000 speċi ta 'pjanti fil-pajjiż, inklużi aktar minn 1,300 speċi ta' orkidej. Is-siġra nazzjonali hija s-siġra Guanacaste, il-fjura nazzjonali hija l-Guaria Morada.
Il-foresti jkopru 1/3 taż-żona totali tal-pajjiż. Il-mangrovi jokkupaw madwar 1% taż-żona totali tal-pajjiż u huma l-aktar ikkonċentrati fuq ix-xaqliba tal-Paċifiku. Il-foresti tad-dell iseħħu fil-Karibew, fil-Muntanji Talamanca u fil-Peniżola Osa, li kollha għadhom verġni. Il-foresti tropikali tropikali jseħħu fit-tramuntana u fiċ-ċentru tal-pajjiż.
Il-fawna tal-Kosta Rika hija varjata u diversa; Skont id-densità tal-ispeċi, il-Kosta Rika tinsab fl-ewwel post fid-dinja. Il-pajjiż fih 234 speċi ta' mammiferi, nofshom friefet il-lejl; 850 speċi ta' għasafar, li minnhom 600 huma residenti; aktar minn 200 speċi ta 'rettili, ħafna minnhom sriep; madwar 180 speċi ta' anfibji.
Fil-pajjiż hemm aktar minn 150 speċi fil-periklu ta' estinzjoni, fosthom il-ġaguar, it-tapir, il-pekari, l-ajkla arpija u l-makaw.
Skont il-FAO, fl-2010 il-Kosta Rika għandha żona ta' foresti ta' 26,050 km², li tikkorrispondi għal 51% tat-territorju nazzjonali. Matul il-perjodu 1990-2000 il-pajjiż ippreżenta rata ta' varjazzjoni annwali ta' -0.8%, li kienet tirrappreżenta deforestazzjoni ta' 190 km²/Sena. Madankollu, fil-perjodu 2000-2010, din ix-xejra ġiet maqluba, u kisbet żieda ta' 0.9%, ekwivalenti għall-irkupru ta' 230 km²/Sena ta' kopertura tal-foresti.
Il-pajjiż huwa notevolment rispettat internazzjonalment għas-sistema tiegħu ta' Parks Nazzjonali, amministrati mis-Sistema Nazzjonali taż-Żoni ta' Konservazzjoni. L-akbar park fil-pajjiż huwa l-Park Nazzjonali tal-Baħar Las Baulas.