Hetaeri (a Graeco ἑταῖροι 'comites, sodales') fuerunt equites praecipui copiarum Macedonicarum. Noti etiam sunt nomine xystophōroi (Graece ξυστοφόροι, Latine fere "qui hastam ferunt") propter arma prima quibus ornabantur. Secundum Diodorum Siculum et Arrianum, hetaeri optimi fuerunt de equitibus antiquis.
Antiquitus nobiles et principes erant qui montana regebant Macedonica suo iure, dein deminuta potestas eorum est; cum Philippus II rex exercitum renovaret, hetaeri una cum ministris et Macedonicis et Graecis congregati et facti sunt equites fidem regi servantes.
Philippo II et Alexandro regibus, ornabantur hetaeri loricis coriaceis vel metallicis, quas ipsi sibi parabant pro opibus delectibusque; cassidibus levibus neque nimis amplis ad bene videndum audiendumque,[1] quorum Boeotia est origo; hastis ligneis (xysta; sing. xyston) 3.5–4.25 metra longis, quae sane duobus instruebantur aculeis;[2] gladio unius aciei (kopís vel μάχαιρα, machaera).[3] Secum ferre scuta non solebant hetaeri, neque ocreas; ad hoc, equi non gravibus loricis induebantur metallicis nisi partim, sed pellibus.
Hoc modo dividebantur equites Macedonici:
Turma hetaerorum apta ad dextrum phalangis latus erat una cum hypaspistais (genus quodquam hoplitarum) aliisque expeditis militibus, nec numquam ad hostes a tergo vel ab latere circumveniendos.
Modus instruendi equitatūs variabilis erat pro natura locorum et equitum numero. Tamen Alexandri Magni hetaeri praesertim disponebantur ut triangulum vel rhombum: hoc equitibus celeres sinebat motus. Nam scripsit Asclepiodotus Tacticus:
[...] (Sic) omnes equites caput [turmae] aspiciebant, id est turmae ducem, ut agmen gruum disposite volitantium.– Tactica, 7:3