![]() | |
Math | pentref, cymuned ![]() |
---|---|
Poblogaeth | 4,040, 3,652 ![]() |
Daearyddiaeth | |
Sir | Rhondda Cynon Taf ![]() |
Gwlad | ![]() |
Arwynebedd | 287.11 ha ![]() |
Cyfesurynnau | 51.6236°N 3.4511°W ![]() |
Cod SYG | W04001040 ![]() |
Cod OS | SS996926 ![]() |
Gwleidyddiaeth | |
AC/au | Elizabeth (Buffy) Williams (Llafur) |
AS/au | Chris Bryant (Llafur) |
![]() | |
Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw Trealaw. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2011 yn 4,040.
Saif Trealaw yr ochr draw i afon Rhondda Fawr o Donypandy.
Daw enw Trealaw o "Alaw Goch", sef enw barddol Dafydd Williams, tad y barnwr Gwilym Williams a sefydlodd y pentref, ynghyd â Threwiliam pentref i'r de o Drealaw. Cofir Gwilym Williams gan enw neuadd yn y pentref, sef y 'Judge Gwilym Williams Memorial Hall', yn ogystal â Heol Ynyscynon a enwyd ar ôl sedd y teulu yn Ynsycynon ger Aberdâr yng Nghwm Cynon.
Gwasanaethir Trealaw gan dair gorsaf reilffordd, gan gynnwys Dinas, Tonypandy a Llwynypïa, ar linell Trafnidiaeth Cymru rhwng Caerdydd Canolog a Threherbert.
Gwasanaethir y pentref gan Stagecoach llwybr bysiau 120 rhwng Blaenrhondda a Phontypridd/Caerffili, a Veolia Transport llwybr bysiau 175 rhwng Cwm Clydach/Tonypandy a'r Porth.
Mae dwy ysgol gynradd Saesneg yn y pentref, sef Ysgol Gynradd Trealaw ac Ysgol Gynradd Alaw. Nid oes ysgol gynradd Gymraeg yn Nhrealaw, ac mae'r plant sy'n derbyn addysg Gymraeg ar hyn o bryd yn mynd i Ysgol Gynradd Gymraeg Llwyncelyn yn y Porth neu Ysgol Gynradd Bodringallt yn Ystrad.
Ar ôl gadael Ysgol Gynradd Trealaw ac Ysgol Gynradd Alaw, mae'r rhan fwyaf o'r plant yn cael eu haddysg yn Ysgol Gymunedol Sir y Porth, neu Ysgol Cymunedol Tonypandy.
Mae mwyafrif y plant o'r ysgolion cynradd Cymraeg yn mynychu Ysgol Gyfun Cwm Rhondda i dderbyn eu haddysg uwchradd er bod rhywrai yn dewis Ysgol Gyfun Treorci sydd a rhywfaint o darpariaeth addysg Gymraeg.
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:[1][2][3][4]
Cyfrifiad 2011 | ||||
---|---|---|---|---|
Poblogaeth cymuned Trealaw (pob oed) (4,040) | 100% | |||
Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Trealaw) (334) | 8.6% | |||
:Y ganran drwy Gymru | 19% | |||
Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Trealaw) (3672) | 90.9% | |||
:Y ganran drwy Gymru | 73% | |||
Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Trealaw) (741) | 43.6% | |||
:Y ganran drwy Gymru | 67.1% |
Trefi
Aberdâr · Aberpennar · Glynrhedynog · Llantrisant · Pontypridd · Y Porth · Tonypandy · Treorci
Pentrefi
Aberaman · Abercwmboi · Abercynon · Aber-nant · Y Beddau · Blaenclydach · Blaencwm · Blaenllechau · Blaenrhondda · Brynna · Brynsadler · Cefn Rhigos · Cefnpennar · Cilfynydd · Coed-elái · Coed-y-cwm · Cwmaman · Cwm-bach · Cwm Clydach · Cwmdâr · Cwm-parc · Cwmpennar · Y Cymer · Dinas Rhondda · Y Ddraenen Wen · Efail Isaf · Fernhill · Ffynnon Taf · Y Gelli · Gilfach Goch · Glan-bad · Glyn-coch · Glyn-taf · Y Groes-faen · Hirwaun · Llanharan · Llanhari · Llanilltud Faerdref · Llanwynno · Llwydcoed · Llwynypïa · Y Maerdy · Meisgyn · Nantgarw · Penderyn · Pendyrus · Penrhiw-ceibr · Penrhiw-fer · Penrhys · Pentre · Pentre'r Eglwys · Pen-yr-englyn · Pen-y-graig · Pen-y-waun · Pont-y-clun · Pont-y-gwaith · Y Rhigos · Rhydyfelin · Ton Pentre · Ton-teg · Tonyrefail · Tonysguboriau · Trealaw · Trebanog · Trecynon · Trefforest · Trehafod · Treherbert · Trehopcyn · Trewiliam · Tynewydd · Wattstown · Ynys-hir · Ynysmaerdy · Ynys-y-bwl · Ystrad Rhondda