![]() |
Dä Artikel behandlet dr italiänisch Mooler Michelangelo Buonarroti. Anderi Lüt mit em Naame Michelangelo findsch under Michelangelo (Name) |
Dr Michelangelo Buonarroti [mikeˈlanʤelo bwɔnarˈrɔːti], vilmol nume Michelangelo (si vollständige Naame isch Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni; * 6. Merz 1475 z Caprese, Toskana; † 18. Februar 1564 z Rom), isch en italiänische Mooler, Bildhauer, Archidekt und Dichter gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste Verdräter vo dr Kunst vo dr italiänische Hoochrönessans und as äine vo de wichdigste Künstler überhaupt.
Dr Michelangelo isch z Floränz ufgwaggse. Mit Drizääni het er bim Domenico Ghirlandaio s Moolerhandwärk afo leere. Er het aber d Bildhauerei lieber gha und isch denn uf d Bildhauereischuel in de Medici-Gärte gange, wo dr Lorenzo de’ Medici iigrichdet het. Noch em Dood vom Lorenzo isch er uf Bologna gange, won em d Ulisse Aldrovandi-Familie Ufdreeg für Häiligefiguure und Ängel gee het. Denn isch er zrugg uf Floränz. Dört isch sit 1494 dr Savonarola an dr Macht gsi und dä het im Michelangelo käini Ufdrääg gee. En andere Lorenzo de Medici, e Soon vom Pierfrancesco, het em vorgschlaage, e Statue vom Cupidos z mache und die eso aazmoole, ass si wurd antik usgsee. Dr Kardinal Raffaele Riario het d Statue kauft, won er aber dr Betrueg uusegfunde het het dr Kunsthändler iim s Gäld müesse zrugggee. Dr Michelangelo isch denn 1496 uf Rom zum Riario, het für en e Bacchus-statue gmacht und denn het em dr Kardinal Jean Bilhères de Lagraulas dr Ufdraag für d Pietà im Petersdom gee.
1501 isch er zrugg uf Floränz und het d Statue vom David gmacht, wo uf dr Terrasse vom Balast vo dr Signoria gegenüber dr Loggia dei Lanzi ufgstellt worden isch. In dere Zit het er no anderi Statue gmacht, isch aber au as Mooler beschäfdigt gsi. Im Früelig 1505 isch er zum Babst Julius II. uf Rom ooni sis Bild D Schlacht vo Cascina fertigzmoole.
Dört het er aagfange s Graab für e Babst z baue. Dr Julius het dr Donato Bramante zum Archidekt vom Petersdom gmacht und dä het vom Michelangelo welle, ass er in dr Sixtinische Kapälle d Freske wurd moole, was im Michelangelo gar nid basst het. Wo dr Babst iim au käi Gäld me gee het, wil er vorghaa het Chrieg z mache, isch dr Michelangelo 1506 im Ghäime vo Rom uf Floränz zrugg, wil er dänkt het ass dr Julius iin nid wurd lo goo. Dr Babst het si Fäldzuug im Summer 1506 siigrich z Bologna beändet und dr Michelangelo iiglaade, e Bronsestatue von em bim Hauptiigang vo dr Basilika San Petronio z Bologna ufzstelle. Dr Künstler het weenig Erfaarig gha mit Bronse und het alles müesse leere, aber am 21. Februar 1508 isch d Statue fertig gsi. Scho drei Joor spööter häi d Bologneser sich gege dr Julius erhoobe, sini Aahänger us dr Stadt verjagt und im Michelangelo si Statue zerstöört.
Wo dr Michelangelo denn uf Rom gangen isch, het dr Babst von em wider welle, ass er die Sixtinischi Kapälle wurd aamoole. Er het gsäit, er sig Bildhauer und nid Mooler, aber s het nüt gnützt. So het er widerwillig aagfange, d Decki vo dr Kapälle aazmoole, und das isch denn äis vo sine grösste Wärk worde. Vierehalb Joor lang het er draa gschafft, wil d Mooler, won er us Floränz het lo choo, iin nid zfriide gstellt häi, het er sä wider häim gschickt und alles sälber gmoolt. Au d Intrige vo sine Find, drunder dr Bramante häi em z schaffe gmacht, und immer wider het s Gäld gfeelt. Noch dr Sixtinische Kapälle het er am Graab vom Julius witergschafft. Dä isch aber churz druf gstorbe, und sini Erbe häi d Blään gänderet und s Monumänt verchliineret. Drei Joor lang het dr Michelangelo draa gschafft. Er het e Statue vom Moses gmacht, wo jetzt in dr Chille San Pietro in Vincoli z Rom isch, und vo zwäi Sklaaven, hüte im Louvre.
Dr Giovanni de Medici isch under em Naame Leo X. noch em Julius Babst worde und d Medici si zu dere Zit z Floränz wider an d Macht cho und häi welle, ass dr Michelangelo für si an dr San Lorenzo Basilika z Floränz wurd schaffe. Im Julius sini Erbe häi en lo goo und er isch zrugg uf Floränz. Er hät gärn mit de Stäimetz vo Carrara gschafft, aber wäge dr florentinische Bolitik hät er sini Stäi us Pietrasante sötte bezie. Er isch mit de Lüt dört aber nid z Rank cho, het alles aanegheit, und 1518 isch dr Verdraag mit de Medici annulliert worde.
Vo 1522 bis 1534 het dr Michelangelo z Floränz gläbt und vor allem für d Medici-Familie gschafft, an dr Laurentinische Bibliothek und an dr Graabkapälle Nuova Sagrestia, aber wo 1527 dr Sacco di Roma bassiert isch, häi d Florentiner d Medici verdriibe und e Republik errichdet. Wo sich dr Medici-Babst Clemens VII. mit em Karl V. versöönt het, häi si gmäinsaami Sach gege Floränz afo mache. Dr Michelangelo het 1529 bi dr Versterkig vo de Verdäidigungsaalage vo dr Stadt mitghulfe und denn het en d Republik in ere diplomatische Missioon uf Ferrara und Venedig gschickt. 1530 isch d Stadt gfalle. Am Michelangelo het sich dr Babst Clemens aber nid gräächt, sondern het en wider aagstellt. Won er im Herbst 1534 uf Rom gangen isch, häi Schüeler von em d Medici-Kapälle fertig baut.
Dr Michelangelo het s Julius-Monumänt welle fertig baue, aber dr Clemens het von em verlangt, ass er zerst d Wand über em Altar vo dr Sixtinische Kapälle wurd aamoole. 1541 het er s Bild vom Jüngste Gricht fertiggmoolt und denn het d Konversion vom Paulus und S Martürium vom Petrus in dr Capella Paolina gmacht.
Dr Michelangelo Buonarroti isch am 18. Februar 1564 z Rom gstorbe. Er isch in dr Chille Santa Croce z Floränz begraabe.
Näbe sim bildnerische Wärk het er Sonett gschriibe, won er vor allem sinere langjöörige Fründin Vittoria Colonna und sim Fründ Tommaso de’ Cavalieri gwidmet het, und Madrigal und anderi Poeem.
![]() |
Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Michelangelo“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |