Konfuzianismus (chin. 儒家思想 „Ideä vo de Aahänger vo dr Schuel vo de Gleerte“) isch dr Begriff für d Filosofie und die politischi Vorstellige, wo in dr Dradizioon vom Konfuzius und vo sine Schüeler stöön. D Schuel vom Konfuzius wird z China au as Rujia (chin. 儒家) bezäichnet, was Schuel vo de Gleerte bedütet. Dr hütig Begriff Konfuzianismus goot uf christligi Missionäär zrugg, wo im 17. Joorhundert dr Naame vom Gründer vo dr Schuel, chin. 孔子/孔夫子 (Kongzi, Kongfuzi) latinisiert häi. Dr Konfuzius isch vo sine Aahänger as Vorbild und Ideal vereert und sini moralische Leere und si äigeni Lääbenswiis as mustergültig aagluegt worde.
Dr Konfuzianismus ghöört näben em Buddhismus und em Daoismus zu de „Drei Leere“. Er brägt sit vile Joorhundert die chinesischi Kultur und Gsellschaft und beiiflusst s dääglige Lääbe z China, Japan, Korea, Singapur, Vietnam und uf Taiwan. Vom 16. Joorhundert aa si sini Leere in Europa dur Bricht vom Missionäär Matteo Ricci bekannt worde. Im Joor 1687 si sini Schrifte vom Pater Prospero Intorcetta uf Latiinisch übersetzt worde.
D Grundsetz vom Konfuzianismus si in de nüün antike chinesische Wärk, wo zum Kanon vo de Drizää Klassiker ghööre, zämmegfasst
Die fümf Tugende si
Do drus wärde die drei soziale Pflichte abgläitet:
Wil noch em Konfuzius sinere Mäinig d Ornig e Folg vo dr Respäkt vor andere Mensche und dr Aanevereerig isch, häi dr Aastand, d Sitte und die chindligi Pietäät die wichtigsti Stellig im braktische Lääbe iignoo. D Chinder sölle d Aanevereerig furtsetze, und dorum isch s e groosses Unglück, wenn mä käini Chinder het. Alli Tugende zämme mache die wirkligi Menschligkäit (chin. ren 仁) us. Si elläi zäigt, wär innerhalb vo dr Ornig loyal, grächt und eerlig handlet.
Wär läbt, wie s dr Aastand und d Sitte vorschriibe – also noch dr Etikette, de Rite und dr Sitte – und sich für d Vorfaare ufopferet, wird scho nume wäge däm e bessere Mensch. Das lööst e Dominoeffekt us, wo uf d Mitmensche und schliesslig uf dr ganz Kosmos uswirkt, und das stellt die äigentligi Urornig wider häär. Das häisst:
Dorum söll dr Mensch au immer uf s Gmäinwääse und s Staatsinträsse luege.
Us konfuzianischer Sicht handlet es sich drbi im Wääsentlige um hierarchischi Über- und Underornigsverheltniss. Nume d Fründ-Fründ-Bezieig cha as e Bezieig zwüsche Gloichrangige aagluegt wärde.
Die fümf Bezieige wärde dur d Tugende vo dr Menscheliebi (chin. 仁, rén), dr Rächtschaffehäit (chin. 義 / 义, yì) und dr Pietäät (chin. 孝, xiào „Kindespietäät, Eererbietig“) bestimmt. D Pietäät bildet d Grundlaag für s Familielääbe und dr Staat. Die Pietäät üsseret sich in dr Vereerig vom Vererbte. Em modärne westlige Zitgäist goot d Underornig vo dr Frau gegn e Strich, d Vater-Soon- und d Fründ-Fründ-Beziehig säägen em mee, au wil mä sä as gschlächtsübergrifend cha aaluege.
D Frau stoot in drei Ghorsamkäitsbeziehige:
S Studium isch d Vorussetzig für s Verständnis vo dr Ornig vom Himmel und de Mensche. S Leere söll aber immer nume en Ergänzig zum Dänke si. Dr Konfuzius säit: „Leere ooni z dänke isch sinnlos; aber dänke ooni z leere isch gföörlig.“