| ||
---|---|---|
![]() | ||
Uru wat'akuna, Titiqaqa qucha (Punu suyu, Piruw) | ||
Saywitu | Wallqanqa | |
![]() | ||
Unancha | ||
. | ||
Mama llaqta | ![]() | |
Tinkurachina siwikuna | 13º00´00"S; 68º58´35"W - 71º06´46"W | |
Uma llaqta | Punu | |
Pruwinsyakuna | 13 | |
Distritukuna | 108 | |
Simikuna | qhichwa simi, kastilla simi, aymara simi | |
Runakuna | 1.268.441 (inei 2007) | |
Runa ñit'inakuy | 16,79 runa / km² | |
Hallka k'iti kanchar | 72.382,25 km² | |
Hanaq kay | Punu: 3.827 m | |
Kamasqa wata | 26 ñiqin ayriway killapi 1822 watapi | |
Kamachiq runa | Walter Aduviri Calisaya (2019–2022) | |
Karu rimay yupay | 051 | |
Pacha suyu | UTC-5 | |
Qhichwa simipi llika tiyanan | ||
Aymara simipi llika tiyanan | ||
Kastilla simipi llika tiyanan | regionpuno.gob.pe | |
Punu suyu nisqaqa (aymara simipi: Punu jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Puno) Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Punu llaqtam.
Kamasqa 26 ñiqin ayriway killapi 1822 watapi.
Suti | Hanaq kay (~) | Tiyakuynin |
Achasiri | 4.950 m | Kallawaya pruwinsya |
Allinqhapaq | 5.780 m | Kallawaya pruwinsya |
Ananiya | 5.853 m | Putina pruwinsya |
Ariquma | - m | Kallawaya pruwinsya |
Chapi rit'i urqu | 5.400 m | Putina pruwinsya |
Charantaña rit'i urqu | 5.200 m | Melgar pruwinsya, Nuñuwa distritu |
Chihik'apaq | 5.650 m | Kallawaya pruwinsya |
Chimpulla | 5.489 m | Melgar pruwinsya, Santa Rosa distritu, Qusqu suyu, K'anas pruwinsya, Layu distritu |
Chuqñaquta rit'i urqu | 4.683 m ? 5.800 m ? | Putina pruwinsya |
Hatun Palumani | 5.730 m | Putina pruwinsya |
Hatun Sallqa rit'i urqu | 5.200 m | Nuñuwa distritu |
Ichhuqullu rit'i urqu | 5.423 m | Putina pruwinsya |
Jurwari rit'i urqu | +5.200 m | Putina pruwinsya |
Kallihun | 5.827 m | Putina pruwinsya |
Kalihun | 5.350 m | Sandia pruwinsya |
Jarupata rit'i urqu | 5.432 m | Nuñuwa distritu |
Kawalluni rit'i urqu | +5.400 m | Putina pruwinsya |
Khunurana | +5.200 m | Santa Rosa distritu |
Kunka rit'i urqu | +5.200 m | Melgar pruwinsya, Santa Rosa distritu, Qusqu suyu, K'anas pruwinsya, Layu distritu |
Kunakunka rit'i urqu | +5.000 m | Putina pruwinsya |
K'anta q'asa | 5.300 m | Nuñuwa distritu |
Lawaña rit'i urqu | 5.300 m | Nuñuwa distritu |
Lusuqucha rit'i urqu | +5.200 m | Putina pruwinsya |
Lluqisa | 5.100 m | Kallawaya pruwinsya |
Muskaya | 5.400 m | Melgar pruwinsya, Nuñuwa distritu, Qusqu suyu, K'anas pruwinsya, Layu distritu, Qanchi pruwinsya, Marankani distritu |
Ñakariya rit'i urqu | 5.360 m | Putina pruwinsya, Sandia pruwinsya |
Pumanuta rit'i urqu | 5.516 m | Nuñuwa distritu |
Qillma rit'i urqu | 5.448 m | Nuñuwa distritu |
Qinamari | 5.438 m | Kallawaya pruwinsya |
Rit'i Urmasqa rit'i urqu | +5.200 m | Putina pruwinsya |
Rit'ipata rit'i urqu | 5.350 m | Sandia pruwinsya |
Sachapata rit'i urqu | 5.432 m | Nuñuwa distritu |
Salluyu rit'i urqu | 5.999 m | Putina pruwinsya, Sina distritu; Buliwyapipas |
San Andrés rit'i urqu | +5.200 m | Putina pruwinsya |
Sapunuta rit'i urqu | 5.200 m | Nuñuwa distritu |
Santa Juana | +5.200 m | Nuñuwa distritu, Santa Rosa distritu |
Surapata rit'i urqu | 5.324 m | Putina pruwinsya |
Tulallipiña rit'i urqu | 5.200 m | Nuñuwa distritu |
Wilaquta rit'i urqu | 5.179 m | Sandia pruwinsya |
Wisk'achani rit'i urqu | - m | Putina pruwinsya |
Wisk'achani | - m | Wankani pruwinsya |
Yanaqaqa | 5.143 m m | - |
Yuraq Unu | - m | - |
Yana Quchilla | 5.443 m | Melgar pruwinsya, Santa Rosa distritu (saywa: Punu / Qusqu); Willkanuta walla / Raya walla |
Ururillu quchapiqa, Melgar pruwinsyapi, kay pisqu layakunam kawsanku:[1]
Hukkunapas Punu suyupi:
Chunka kimsayuq pruwinsyanmi kan:
Pruwinsya | Runakuna(2007)[2] | Uma llaqta | Kuraka |
---|---|---|---|
Asankaru | 136.829 | Asankaru | Ruben Pachari Inofuente |
Kallawaya | 73.946 | Makusani | Nancy Rossel Angles |
Chukuwitu | 126.259 | Chulli | Eugenio Barbaito Constanza |
Qullaw | 81.059 | Jilawi | Fortunato Calli Incacutipa |
Wankani | 69.522 | Wankani | Alex Gómez Pacoricona |
Lampa | 48.223 | Lampa | Ciriaco Isidro Diaz Arestegui |
Melgar | 74.735 | Ayawiri | Bernardo Natividad Meza Alvarez |
Muhu | 27.819 | Muhu | Randolfo Mamani Aracayo |
Punu | 229.236 | Punu | Luis Butron Castillo |
San Antonio de Putina | 50.490 | Putina | Alex Max Sullca Caceres |
Sandia | 62.147 | Sandia | Angel Mario Quispe Quispe |
San Ruman | 240.776 | Hullaqa | David Maximiliano Mamani Paricahua |
Yunkuyu | 47.400 | Yunkuyu | Juan Huanca Coarita |
2005 watapiqa Punu suyupi 1.245.508 runakunam kawsachkanku.
Punu suyupiqa Qusqu-Qullaw runasimita, kastilla simita, aymara simita rimanku.[3]
Simi | Rimaqkuna 2004 (%) | Rimaqkuna 2009 (%) |
---|---|---|
Qhichwa simi | 39,2 | 38,7 |
Aymara simi | 27,9 | 25,9 |
Kastilla simi | 32,9 | 35,4 |
Huk simi | - | 0,1 |
Kay pruwinsyakunapi aswanta qhichwa simitam rimanku 1993 watapi: Kallawaya (88,1%), Lampa (85,0%), Asankaru (83,3%), Melgar (76,9%).
Kay pruwinsyakunapi aswanta huk indihina simitam (aswanta aymara simitam) rimanku 1993 watapi: Muhu (87,2%), Yunkuyu (82,5%), Chukuwitu (81,2%), Qullaw (80,9%), Wankani (60,2%).
San Ruman pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku (45,1%) 1993 watapi.
Pruwinsya | Kastilla simita rimaqkuna (%) | Qhichwa simita rimaqkuna (%) | Huk indihina simita rimaqkuna | Hawa simita rimaqkuna |
---|---|---|---|---|
Llapan | 23,5 | 43,5 | 33,0 | 0,0 |
Asankaru | 15,4 | 83,3 | 1,3 | 0,0 |
Kallawaya | 10,9 | 88,1 | 1,0 | 0,0 |
Chukuwitu | 18,0 | 0,8 | 81,2 | 0,0 |
Qullaw | 17,8 | 1,3 | 80,9 | 0,0 |
Wankani | 10,4 | 29,4 | 60,2 | 0,0 |
Lampa | 14,7 | 85,0 | 0,3 | 0,0 |
Melgar | 21,7 | 76,9 | 1,4 | 0,0 |
Muhu | 11,6 | 1,2 | 87,2 | 0,0 |
Punu | 33,4 | 32,8 | 33,8 | 0,0 |
San Antonio de Putina | 15,7 | 71,0 | 13,3 | 0,0 |
Sandia | 12,6 | 73,6 | 13,8 | 0,0 |
San Román | 45,1 | 44,6 | 10,2 | 0,1 |
Yunkuyu | 16,8 | 0,6 | 82,5 | 0,1 |
Pukyu: www1.inei.gob.pe
Kay llaqtakunapi aswanta aymara simitam rimanku:
Kay llaqtakunapi aswanta qhichwa simitam rimanku:
Pruwinsya | Kastilla simita rimaqkuna /1 | % | Indihina simita rimaqkuna /1, /2 | % |
---|---|---|---|---|
Asankaru | 21,686 | 17.7 | 100,903 | 82.2 |
Kallawaya | 9,308 | 14.4 | 55,411 | 85.6 |
Chukuwitu | 29,308 | 25.7 | 84,606 | 74.2 |
Qullaw | 15,993 | 21.5 | 58,306 | 78.4 |
Wankani | 9,312 | 14.7 | 53,989 | 85.2 |
Lampa | 10,502 | 24.0 | 33,192 | 75.8 |
Melgar | 18,940 | 28.3 | 47,929 | 71.6 |
Muhu | 3,275 | 12.9 | 22,081 | 87.0 |
Punu | 93,228 | 44.5 | 115,510 | 55.1 |
San Antonio de Putina | 12,856 | 28.5 | 32,206 | 71.4 |
Sandia | 18,904 | 34.0 | 36,586 | 65.9 |
San Román | 130,888 | 60.1 | 86,527 | 39.8 |
Yunkuyu | 12,991 | 29.9 | 30,439 | 70.0 |
Llapan | 387,191 | 33.8 | 757,685 | 66.1 |
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:[2]
Kallawaya pruwinsyapi tusuykuna:
Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan.
![]() |
Suyukuna (Piruw) | ![]() |
---|---|---|
Amarumayu · Anqash · Apurimaq · Ariqipa · Ayakuchu · Ika · Kashamarka · Lampalliqi · Lima · Luritu · Mayutata · Muqiwa · Pasqu · Piwra · Punu · Qispi Kay · Qusqu · San Martín · Sunin · Taqna · Tumpis · Ukayali · Wankawillka · Wanuku |