Tapas – w sanskrycie dosłownie „żar”.
Sam termin pochodzi od rdzenia tap-, etymologicznie tożsamego chociażby z polskim pierwiastkiem „ciep-” w słowie „ciepły”. Jako czasownik √tap posiada znaczenia „dawać ciepło, grzać, palić się, żarzyć się”[2].
Wewnętrzny żar dawał moce magiczne (siddhi), był również mocą stwórczą. Nawet bogowie uzyskali nieśmiertelność dzięki tapasowi[4]. Początkowo idea „gorąca”, „rozgrzewania” rozumiana była bardzo dosłownie, jednym z rodzajów ćwiczeń był tzw. pańća-tapas (pięcio-tapas), praktyka polegająca na siedzeniu pod palącym słońcem pomiędzy czterema wielkimi ogniskami[5], lecz w okresie Upaniszad termin ten staje się coraz bardziej rozmyty, oznacza już ogólnie wszelkie praktyki ascetyczne, stąd wszystkich ascetów zaczęto nazywać tapaswinami. Już w Upaniszadach widać powolne zastąpienie tej praktyki przez coraz bardziej popularną jogę.