Kees de Jager | ||||
---|---|---|---|---|
![]() | ||||
Kees de Jager in 1967
| ||||
Persoonlijke gegevens | ||||
Volledige naam | Cornelis de Jager | |||
Geboren | Den Burg op Texel, 29 april 1921 | |||
Overleden | Den Burg op Texel, 27 mei 2021 | |||
Nationaliteit | Nederlands | |||
Religie | vrijdenkerij | |||
Werkzaamheden | ||||
Vakgebied | sterrenkunde | |||
Universiteit | Universiteit Utrecht | |||
Promotor | Marcel Minnaert | |||
Soort hoogleraar | gewoon hoogleraar | |||
Website | ||||
Dbnl-profiel | ||||
|
Cornelis (Kees, Cees) de Jager (Den Burg, 29 april 1921 – aldaar, 27 mei 2021[1]) was een Nederlandse astronoom, pionier van ruimteonderzoek, popularisator van sterrenkunde en bestrijder van pseudowetenschap. Hij was hoogleraar aan de Universiteit Utrecht en de Vrije Universiteit Brussel. Daarnaast richtte De Jager de voorloper van het Netherlands Institute for Space Research (SRON) op en was hij de bedenker van oerknal als Nederlandse vertaling voor big bang.
De Jager werd geboren op Texel en verhuisde op 5-jarige leeftijd naar Nederlands-Indië, waar zijn vader schoolhoofd werd op het eiland Sulawesi, toen nog Celebes geheten. In 1939 ging hij aan de Universiteit van Utrecht wis-, natuur- en sterrenkunde studeren. Eind 1942 behaalde hij het kandidaatsexamen. Toen de Duitsers in maart 1943 een loyaliteitsverklaring eisten van alle studenten, dook De Jager onder in de gewelven van de Utrechtse sterrenwacht Sonnenborgh, samen met zijn medestudent Hans Hubenet. Ze hadden de schuilnamen J.C. Gadeer en B. het Heun.[2] 's Nachts deed De Jager voor zijn afstudeeronderzoek waarnemingen van het oppervlak van de manen van Jupiter. Achteraf bleken de conclusies uit die waarnemingen een overschatting van de mogelijkheden van de binnenstadssterrenkunde.[3] Na zijn doctoraalexamen week De Jager voor een half jaar uit naar de theoretische natuurkunde en als assistent van Leon Rosenfeld schreef hij een artikel over de massa van het zojuist ontdekte meson.
De Jager keerde terug naar de sterrenkunde en promoveerde in 1952 bij Marcel Minnaert cum laude op een onderzoek naar de waterstoflijnen in het zonnespectrum. Een aanstelling aan Princeton University ging in 1953 niet door, omdat de Verenigde Staten midden in de Koude Oorlog de linkse De Jager niet wilden toelaten.[4]
Vervolgens is hij decennialang betrokken geweest bij onderzoek naar zonnevlammen en sterrenvlammen.[5] Van 1964 tot 1977 was hij directeur aan het Utrechtse sterrenkundig instituut "Sonnenborgh".
In 1957 werd De Jager benoemd tot lector in de stellaire astrofysica en in 1960 tot hoogleraar in dezelfde wetenschap. Op 8 mei 1961 hield hij zijn inaugurele rede Zon en sterren. In 1970 werd zijn leeropdracht 'het ruimte-onderzoek'. Hij leidde vele studenten en promovendi op.[6]
Vanaf 1980 ging zijn aandacht vooral uit naar de studie van superreuzen[7] en in het bijzonder de grootschalige stromingen aan hun oppervlak. Zijn emeritaat volgde op zijn afscheidsrede op 24 april 1986, getiteld Wereld en wetenschap.[8] Ook hierna bleef De Jager doorgaan met publiceren en het populariseren van de wetenschap.
In 1987 werd hij de eerste voorzitter van de Stichting Skepsis, een vereniging ter bestrijding van de pseudowetenschap in Nederland. In 1994 stond hij mee aan de wieg van de Europese Raad van Skeptische Organisaties (ECSO - European Council of Skeptical Organisations), en ook van die vereniging nam hij het voorzitterschap op.[9]
In 2003 verhuisde De Jager van Utrecht (waar hij op de sterrenwacht Sonnenborgh woonde) naar zijn geboorte-eiland Texel. Daar werd hij vrijwillig medewerker bij het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), voor de bestudering van zon-klimaat relaties. Ook hield hij zich bezig met het voorspellen van toekomstige zonneactiviteit.
De Jager was tot op hoge leeftijd sportief. Op zijn zeventigste liep hij zijn eerste marathon in New York en nog in 2008 liep hij de halve marathon op Texel.
In 2006 werd De Jager ereburger van Texel. Hij overleed in Den Burg op 27 mei 2021 op 100-jarige leeftijd.[10]
De Jager was getrouwd met Doetie Rienks. Zij hadden vier kinderen. Na haar overlijden in 2016, deelde hij zijn laatste jaren met Margriet Buisman-Boele, die, als kleindochter van de sterrenkundige Albert A. Nijland (de voorganger van Minnaert), geboren was op de sterrenwacht in Utrecht, waar De Jager een belangrijk deel van zijn leven gewoond en gewerkt had.
Vrijwel alle 17 onderstaande promoties met De Jager als promotor waren aan de Rijksuniversiteit Utrecht, behalve Camiel de Loore (Université Libre de Bruxelles) en Alex Lobel (Vrije Universiteit Brussel).[17]
Promovendus | Proefschrift | Jaar #afstammelingen[17] |
---|---|---|
Brinkman, Albert Christiaan | Instrumentation for the Detection of Solar Soft x-Rays and the Analysis of a Solar Event | 1972 |
de Feiter, Leendert Dirk | Analysis of the Balmer Spectrum of Solar Flares | 1966 |
de Landtsheer, Abraham Cornelis | A Contribution to the Solution of the ALGOL Paradox | 1984 |
De Loore, Camiel | De konvektie zones en corona`s van zon en sterren | 1968 1, Université Libre de Bruxelles |
den Boggende, Antonius Jan Frederik | X-Ray Observations with the Astronomical Netherlands Satellite | 1979 |
Duijveman, Andreas | X-Ray Imaging and Interpretation of Impulsive Solar Flare Phenomena | 1983 |
Gronenschild, Eduard Henricus Barbara Maria | X-Ray Emission from Supernova Remnants with Particular Reference to the Cygnus Loop | 1979 |
Heise, John | Some Observational Aspects of Compact Galactic X-Ray Sources | 1982 1 |
Hoyng, Peter | Studies on Hard X-Ray Emission from Solar Flares and on Cyclotron Radiation from a Cold Magnetoplasma | 1975 |
Kuperus, Max | The Transfer of Mechanical Energy in the Sun and the Heating of the Corona | 1965 25 |
Lamers, Hermanus Johannes Gerardus Lambertus Maria | Studies on the Structure and Stability of Extended Stellar Atmospheres | 1974 4 |
Lobel, Alex Jan | Pulsation and Atmospherical Instability of Luminous F- and G-type Stars | 1997, Vrije Universiteit Brussel |
Roosen, J. | Some Features of the Solar Microwave Emission and Their Connection with Geomagnetic Activity | 1968 |
van den Heuvel, Edward Peter Jacobus | A Study of Stellar Rotation : The Origin of Peculiar and Metallic-Line A and B Stars | 1968 36 |
van der Hucht, Karel Albertus | On Hot and Cool Stars: Spectroscopic Investigations in the Ultraviolet | 1978 |
van Gent, Robert Harry | Studies on Interacting Binary Stellar Systems | 1989 |
van Helden, René Christiaan Pierre | The Spectra of B-Type Supergiants with an Emphasis on O² Canis Majoris | 1972 |
Honderden titels, onder meer[18]
Bron
Referenties