Sepulcrum Scipionum[1] est locus sepulturae subterraneus Romae anno 280/270 a.C.n. institutus. Cum initio genti Scipionum, ramo patricio Corneliorum, reservatum esset, a tempore Imperii Romano ibi etiam urnae defunctorum Lentulorum, alterius Corneliorum rami, conditae sunt. Imperio Romano collapso sepulcrum in oblivionem venit. Saeculo decimo septimo rursus memoratum, saeculo duodevicesimo exeunte demum exploratum est.
Sepulcrum passus mille (circiter 1470-1490 metra) extra Muros Servianos ante Portam Capenam situs erat. Post urbem ab Augusto imperatore amplificatam in regione nomine Porta Capena iacebat. Urbe demum Muris Aurelianis cincta sepulcrum quidem intra urbem situm est, sed ab ultima sepultura amplius ducenti anni praeterierant.
Area archeologica hodie est in regione XIX Celio dicta ad viam portae Sancti Sebastiani fere 250 metra ante portam sita. Hic etiam est columbarium Pomponii Hyladis sumptuose ornatum primo saeculo factum.
Sepulcrum Scipionum duobus conclavibus subterraneis constat, quae in declivitatem tofi fossa sunt. Super aditum sumptuosus frons aedificatus est. Maius conclave sepulcri Scipio Barbatus sibi et filiis fieri iussit. Qua re id fecerit nescitur, certe autem tantum sepulcrum gloriam gentis demonstrare voluit.[2] Cum antiquiores Scipionum sarcophagi alibi reperti sint, conicitur Scipionem Barbatum novum Corneliorum ramum condere voluisse.[3] Forsitan Corneliis eo loco erant possessiones; id sepulcrum Publii Cornelii Scapulae, consulis anni 328 a.C.n., eodem loco inventum demonstrare videtur.[4] Praeterea genti Corneliae tali sepulcro opus erat, quod defuncti eorum contram temporis morem combusti non sunt.[5] Primus Corneliorum patriciorum Sulla anno 78 a.C.n. crematus est.[6] Minus conclave saeculo secundo medio adiunctum est, quod tum maius conclave triginta sarcophagis plenum fuit: Antiquissima minoris conclavis inscriptio ab anno 135 a.C.n. repetit, cum ultima in maiore conclavi sepultura anno 150 a.C.n. facta sit.[7]
Apud tres scriptores Romanos sepulcri mentio facta est:
Triginta loci sepulturae numero Scipionum, qui a saeculo tertio ineunte usque ad saeculum secundum medium a.C.n. vixerunt, respondent, ut Coarelli arbitratur.[9] Sunt duo genera sarcophagorum, unum "monolithicum" (id est ex singulo tofi trunco sculptum), alterum, quod numero praevalet, ex pluribus tabulis compositum est. Tabulae et sarcophagi noti, imprimis ille Barbati et Ennii poetae, ut putatur, in Museis Vaticanis visi possunt. Inscriptiones in sarcophagis positae magni momenti fuerunt ad nobilitatem rei publicae Romanae cognoscendam. Inter eas etiam sunt Scipionum elogia, quae dicuntur, quae ad antiquissimos textus Latinos versificatos pertinent.
![]() |
Vicimedia Communia plura habent quae ad Sepulcrum Scipionum spectant (Scipio's grave (Rome), Grave of Lucius Cornelius Scipio Barbatus). |