Grammatica del lingua interslave |
---|
instantia de: grammatica |
parte de: Interslavo |
|
Le lingua interslave non es standardisate, o propriemente esseva standardisate multe vices per varie homines, es parve differentias grammatical inter versiones, qual es difficile a collocar in un tabella. Alicune projectos ha un grammatica quasi identic al slavonico ecclesiastic ancian, altere ha un grammatica plus simplificate. Le tabellas sequente es basate super le duo projectos moderne, slovianski e neoslavonico.[1]
Substantivos ha tres generes (masculin, feminin, neutre) e tres numeros (singular e plural); alcune projectos anque ha le numero dual. Como le majoritate del linguas slave (salvo bulgaro e macedoniano), interslavo ha sex casos: nominativo, accusativo, genitivo, dativo, instrumental e locativo. De plus un parte del linguas slave, anque del projectos interslave, ha le vocativo como septime caso. Benque le vocativo non es un caso pur, usualmente es indicate in tabellas con declinationes. Le vocativo existe solmente pro le numero singular de substantivos masculinos e femininos.
In principio substantivos interslave ha quatro o cinque declinationes:
In le caso del substantivos athetmatic sempre existe le possibilitate pro declinar los secundo le modellos regular: imę/imena, telę/telęta etc.
masculin | neutre | feminin | athematic | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
dur, animate | dur, inanimate | molle, animate | molle, inanimate | dur | molle | -a, dur | -a, molle | -Ø | m. | n. | f. | |
singular | ||||||||||||
N. | brat "fratre" | dom "casa" | muž "viro, sposo" | kraj "pais" | slovo "parola" | morje "mar" | žena "femina, sposa" | zemja "terra" | kosť "osso" | kamen "petra" | imę "nomine" | mati "matre" |
A. | brata | dom | muža | kraj | slovo | morje | ženų | zemjų | kosť | kamen | imę | mater |
G. | brata | doma | muža | kraja | slova | morja | ženy | zemje | kosti | kamene | imene | matere |
D. | bratu | domu | mužu | kraju | slovu | morju | ženě | zemji | kosti | kameni | imeni | materi |
I. | bratom | domom | mužem | krajem | slovom | morjem | ženojų | zemjejų | kostjų | kamenem | imenem | materjų |
L. | bratu | domu | mužu | kraju | slovu | morju | ženě | zemji | kosti | kameni | imeni | materi |
V. | brate | dome | mužu | kraju | slovo | morje | ženo | zemjo | kosti | kamen(i) | imę | mati |
plural | ||||||||||||
N. | brati | domy | muži | kraje | slova | morja | ženy | zemje | kosti | kameni | imena | materi |
A. | bratov | domy | mužev | kraje | slova | morja | ženy | zemje | kosti | kameni | imena | materi |
G. | bratov | domov | mužev | krajev | slov | mor(ej) | žen | zem(ej) | kostij | kamenev | imen | materij |
D. | bratam | domam | mužam | krajam | slovam | morjam | ženam | zemjam | kostjam | kamenam | imenam | materam |
I. | bratami | domami | mužami | krajami | slovami | morjami | ženami | zemjami | kostjami | kamenami | imenami | materami |
L. | bratah | domah | mužah | krajah | slovah | morjah | ženah | zemjah | kostjah | kamenah | imenah | materah |
Le plus differentias inter le projectos existe in le caslo del locativo singular de substantivos masculin e neutre. Seque k, g o h le plus sovente scribe se le desinentia -u in loco de -e/-i. Proque es tres desinentias differente (-ě -i -u) il existe anque varie simplificationes, per exemplo sempre -e, sempre -u etc.
Adjectivos sempre es regular. Illos normalmente es scribete ante le substantivo e corresponde con le substantivo in genere, numero e caso. Il ha solmente un declination, ma il ha duo modellos: un modello dur e un modello molle. In le columna con le formas masculin le prime forma es animate, le secundo non-animate.
modello dur | modello molle | |||||
---|---|---|---|---|---|---|
m. | n. | f. | m. | n. | f. | |
singular | ||||||
N. | dobry "bon" | dobro | dobra | svěži "fresc" | svěže | svěža |
A. | dobrogo/dobry | dobro | dobrų | svěžego/svěži | svěže | svěžų |
G. | dobrogo | dobrogo | dobroj | svěžego | svěžego | svěžej |
D. | dobromu | dobromu | dobroj | svěžemu | svěžemu | svěžej |
I. | dobrym | dobrym | dobrojų | svěžim | svěžim | svěžejų |
L. | dobrom | dobrom | dobroj | svěžem | svěžem | svěžej |
plural | ||||||
N. | dobri/dobre | dobre | dobre | svěži/svěže | svěže | svěže |
A. | dobryh/dobre | dobre | dobre | svěžih/svěže | svěža | svěže |
G. | dobryh | svěžih | ||||
D. | dobrym | svěžim | ||||
I. | dobrymi | svěžimi | ||||
L. | dobryh | svěžih |
Non cata projecto distingue inter le declination dur e molle. On pote per exemplo scriber dobrego in loco de dobrogo, o svěžogo in loco de svěžego.
Pro formar un adverbio de un adjectivo le desinentia -y/-i es cambiate in -o: dobro "ben", svěžo "frescamente".
Le comparativo es formate con le auxiliario del desinentia -ějši (pro adverbios -ěj o -ěje): slaby "debile" > slabějši "plus debile" (dobry ha un comparativo irregular: lěpši ili lučši).
Le superlativo es formate per le affixo naj- ante le positivo o le comparativo: najslaby o najslabějši "le plus debile" (adverbio: najslabo o najslaběj(e)).
Le pronomines personal es inflectite como in le tabella:
singular | plural | reflexive | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
prime persona | secunde persona | tertie persona | prime persona | secunde persona | tertie persona | ||||
m. | n. | f. | |||||||
N. | ja | ty | on | ono | ona | my | vy | oni | — |
A. | mene (mę) | tebe (tę) | jego | jų | nas | vas | ih | sebe (sę) | |
G. | mene | tebe | jego | jej | sebe | ||||
D. | mně (mi) | tobě (ti) | jemu | jej | nam | vam | im | sobě (si) | |
I. | mnojų | tobojų | nim | njų | nami | vami | nimi | sobojų | |
L. | mně | tobě | nim | njej | nas | vas | nih | sobě |
Seque prepositiones le pronomines personal del tertie persona ha un n- prothetic: od njego "de ille", bez nih "sin illes/illas/illos".
Le pronomines possessive es moj "mi", tvoj "tu", naš "nostre", vaš "vostre" i svoj (pronomine possessive reflexive), ma etiam čij "cuje", něčij "de alicuno", ničij "de necuno" etc. In le tertie persona pote se usar o le genitivos jego, jej, ih, o le formas possessive jegov, jejin, ihnji. Tote le promines possessive es inflectite como adjectivos del modello molle.
Le pronomine demonstrative universal es toj. Si nos vole distinguer inter le proximo e le distante, il ha duo possibilitates: sej "iste" e toj "ille", o tutoj "iste" e tamtoj "ille". Sej es un pronomine in le slavonico ecclesiastic, que ha lassate tracias in tote le linguas slave, sed nonobstante pote esser incomprensibile pro multos.
Sej e toj es inflectite como le modellos molle e dur; tutoj e tamtoj como toj.
toj | sej | |||||
---|---|---|---|---|---|---|
m. | n. | f. | m. | n. | f. | |
singular | ||||||
N. | toj | to | ta | sej | se | sa |
A. | togo, toj | to | tų | sego, sej | se | sų |
G. | togo | togo | toj | sego | sego | sej |
D. | tomu | tomu | toj | semu | semu | sej |
I. | tym | tym | tojų | sim | sim | sejų |
L. | tom | tom | toj | sem | sem | sej |
plural | ||||||
N. | ti, te | te | te | si, se | se | se |
A. | těh/tyh, te | te | te | sih, se | se | se |
G. | těh/tyh | sih | ||||
D. | těm/tym | sim | ||||
I. | těmi/tymi | simi | ||||
L. | těh/tyh | sih |
Le pronominese interrogative es kto pro personas ("qui") e čto (o čo, što) pro objectos ("que"). Il ha anque le pronomines interrogative adjectival ktory (o koj) "qual" e kaki "de qual sorta".
kto | čto | |
---|---|---|
N. | kto | čto |
A. | kogo | čto |
G. | kogo | čego |
D. | komu | čemu |
I. | kim | čim |
L. | kom | čem |
Con le adjuta de iste pronomines interrogative forma se etiam un parte del pronomines definite e pronomines indefinite, e.g. někto "alicuno", ničto "nihil", vsjaki "cata", inako "in altere modo" etc.
Il ha tres pronomines relative:
Le numerales cardinal es: 1 - jedin/jedna/jedno, 2 - dva/dvě, 3 - tri, 4 - četyri, 5 - pęť, 6 - šesť, 7 - sedm, 8 - osm, 9 - devęť, 10 - desęť. Le numeros plus alte es formate per adder -nadsęt (11-19), desęť (20-90) e -sto (200-900). Le membro -sto pote ma non debe esser inflectite: dvasto/tristo/pęťsto e dvěstě/trista/pęťsot es ambes correcte.
Le declination es como in le tabella sequente. Tote numerales de 5 a 99 es inflectite como substantivos del typo kost o como adjectivos molle.
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
m. | n. | f. | m./n. | f. | ||||
N. | jedin | jedno | jedna | dva | dvě | tri | četyri | pęť |
A. | jedin | jedno | jednų | dva | dvě | tri | četyri | pęť |
G. | jednogo | jednoj | dvu (dvoh, dvěh) | trěh | četyrěh | pęti (pętih) | ||
D. | jednomu | jednoj | dvěma (dvom, dvěm) | trěm | četyrěm | pęti (pętim) | ||
I. | jednym | jednojų | dvěma (dvoma) | trěma | četyrmi | pętjų (pętimi) | ||
L. | jednom | jednoj | dvu (dvoh, dvěh) | trěh | četyrěh | pęti (pętih) |
Le numerales ordinal adde -y al numerales cardinal (pęty, sedmy, devęťdesety), excepte prvy "prime", vtory/drugi "secunde", tretji "tertie", četvrty "quatre". Le numeral sto "cento" ha stoty o sotny "centesime". Ultra 999 on adde -ny: tysečny "millesime" etc.
Fractiones, con exception de pol (polovina, polovica) "medietate", es formate per adder le desinentia -ina al numerales ordinal: tretjina "tertio", četvrtina "quarto" etc.
Salvo le numerales cardinal e ordinal, il ha anque altere categorias numeral:
Como tote le linguas slave, le interslavo distingue inter verbos perfective e imperfective. Le aspecto perfective significa, que le action es, esseva o essera finalisate, e concentra le attention al resultato de iste action, non sur le curso. In le caso del aspecte imperfectivo le action occurre al momento date, dura o repete se. Si li verbo representa motion, le forma perfective significa un direction concrete, le forma imperfective significa, que il non ha direction.
Verbos sin prefixo generalmente es imperfective. Le majoritate del verbos imperfective ha anque un equivalente perfective, quasi sempre in le forma de un prefixo:
dělati ~ sdělati "facer"
čistiti ~ izčistiti "nettar"
pisati ~ napisati "scriber"
Sovente le prefixo cambia le signification del parola e pro iste ration anque verbos imperfective "secundari" es necessari, i.e. formate al base del verbo perfective. Istos es formate regularmente:
Alcun pares es irregular, per exemplo nazvati ~ nazyvati "nominar", prijdti ~ prihoditi "venir", podjęti ~ podimati "interprender".
In le linguas slave le conjugation de verbos es notoriemente complexe. Le interslavo simplifica iste systema de tal maniera, que il ha solmente duo categorias de verbos: verbos in -iti e le alteres. De plus, on debe retener, que le verbos ha duo radicales: le primo servi pro formar le infinitivo, le passato, le conditional, le participios passate i le substantivo verbal, le secundo pro formar le presente, le imperativo e le participios presente. Le plus sovente on pote derivar iste duo radicales regularmente del infinitivo, que sempre fini in -ti:
Exista anque verbos mixte, ubi le secunde radical non es basate al primo, per exemplo pisati "scriber" > piš-, spati "dormir" > sp-i-, zvati "vocar" > zov-. In tal cases on debe apprender iste radical separatemente.
Ecce le desinentias basal del conjugation:
Le forma in -l- in le perfecto, le plusquamperfecto e le conditional es in realitate un participio, assi nominate le participio L. Le altere participios es formate assi:
Finalmente le substantivo verbal es formate a base del participio passate passive per cambiar le desinentia -y in -ije.
|
|
|
|
Quanda un verbo del secunde categoria fini in s, z, t, d, st, zd e le desinentia comencia in -j-, le cambiamentos sequence occurre:
Il ha multo variation in le conjugation. Sovente occure le variantes sequente:
Alcun verbos ha un conjugation irregular:
|